Artificial intelligence is rapidly spreading across all areas of life like a foundational infrastructure technology, driving profound changes in media, law, education, and the business world. We discussed a wide range of topics with Can Öz (Chairman of Can Publishing & General Manager of Socrates Magazine) and journalist-author Ümit Alan, covering everything from A.I.’s mechanics and ethical debates to its potential opportunities and risks. Are we in control of technology or are we surrendering to it? How do algorithms learn and make decisions? How will business and education transform? In this in-depth interview, we explore the profound impact of artificial intelligence on our lives and seek answers to critical questions about the future.

Umut Yiğit: Our topic today is artificial intelligence. I’d like to open our discussion with a compelling proposition by Professor Cem Say that has left a lasting impression on me. He viewed artificial intelligence as an infrastructure technology, just like electricity. This is an argument you’ve repeatedly made yourself. Expanding on this to start us off, how do you position A.I. within daily life?

Can Öz: Thank you so much for inviting us. You’re a lovely community. Unfortunately, the viewers can’t see the crowd and the smiling faces behind the camera. Thank you for this wonderful event. To be fair, we aren’t A.I. experts, but while producing content for our podcast Yeni Medya 451, we keep a very close eye on the A.I. agenda. Therefore, I should clarify that we won’t be speaking from direct technical experience with artificial intelligence. But since we closely follow the latest developments, we can definitely have a conversation about it. Having made that point, I’ll pass it over to you, Ümit.

Ümit Alan: A.I. is indeed an infrastructure technology, just like electricity and the internet; that’s clearly the direction we’re moving in. Right now, we still label it “artificial,” but Sam Altman recently published a blog post where he simply called it the “Age of Intelligence,” completely dropping the “artificial” aspect. In my own writing, I commented on this shift, warning that we must be cautious when the “artificial” part is discarded, as it ultimately amounts to escaping accountability. For instance, Mark Zuckerberg recently announced that he’s entrusting content to community notes and ending the fact-checking program. But we are moving toward a point where A.I. will be part of everything we use. It is already present, actually. It just seems like it’s not everywhere because we focus so much on generative A.I. Recently, in the middle of a meeting, my phone started going off like crazy. I looked, and the fridge at home was texting me: “Refrigerator door left open.” I called home right away. My seven-year-old daughter was there. Turns out she forgot to close the door while secretly grabbing a Kinder Surprise without her grandmother noticing. This is actually another example of A.I. the internet of things.

C.Ö: We talk about this as if it’s completely normal. Imagine someone from twenty years ago watching this scenario: “I was at a meeting, and I got a text from my fridge.” In a way, it’s incredibly surreal. But we’re getting used to these surrealities. And that “artificial” label is actually a part of this process. When an self-driving car gets into an accident, who is held responsible? That is a crucial question. Beyond regulatory questions like “Will the insurance company pay out?”, there is another side to this: they are already trying to humanize A.I. just to get us to accept it. For instance, the errors A.I. makes are labeled “hallucinations.” The word “hallucination” was deliberately selected because hallucinating is a uniquely human illusion. It frames the A.I.’s error as something free of malicious intent, effectively humanizing a system flaw. This is precisely what Sam Altman is driving at. They want us to perceive and accept it as human. And of course, on a certain level, that is incredibly dangerous.

Ü.A: You’re absolutely right. I mean, our generation witnessed the internet integrating into our lives. I was seventeen when the internet came out and went mainstream right at an age when your mind is most receptive. But we witnessed the transition firsthand. We used to only connect to the internet when we sat down at a desk; the moment we stood up, we were offline again. Then, all of a sudden, we were online 24/7. We barely even noticed the shift, and now it feels entirely normal. We’ve been experiencing the exact same process with A.I. In a few years, the word “artificial” might just disappear altogether.

C.Ö: Do you remember who coined this idea? It goes something like: “Anything in the world up to the age of fifteen is just a natural part of life, and you grow up with it. Anything invented between fifteen and thirty-five is an exciting, revolutionary innovation that you can adapt to and even build a career on. But anything that comes after you’re thirty-five is an aberration, a dreadful disruption of the natural order that simply shouldn’t exist.”

“But we are moving toward a point where A.I. will be part of everything we use. It is already present, actually. It just seems like it’s not everywhere because we focus so much on generative A.I.”

U.Y: It seems our perspective changes as the disciplines shift. These fields are already highly fluid and interconnected. But what we call “intelligence” or artificial intelligence is one thing when you enter the realm of literature, and something entirely different in computer science. I think this inherently raises a philosophical problem.

Ü.A: Those raising kids might actually understand that distinction better, the distinction Murat Gülsoy mentioned. I went to a school meeting last year, about my daughter, “She uses a very distinct vocabulary.” Meaning, she uses words that are outdated for her generation. She uses terms like “mütemadiyen” [editor’s note: An archaic Turkish word akin to “continually” or “perpetually”] with them, simply because that’s the language I use at home and those are the books I read to her. Her intelligence grew by learning this way. But this is actually miles apart from the way A.I. learns…

C.Ö: So, how did the teacher react? Did the teacher view it as an issue?

Ü.A: No, the teacher meant it as a major plus. “This child has a massive vocabulary,” the teacher noted. In other words, she uses signifi cantly more words than her classmates. “How did you achieve this?” the teacher inquired. I replied, “We simply talked and read books.” This situation is heavily linked to the household she was raised in and her learning environment, which aligns perfectly with Murat Gülsoy’s argument about A.I.

C.Ö: Murat Gülsoy’s mentioned this too: psychologists cannot treat themselves. I believe we should be a bit more skeptical of the insights people share about their own industry. After all, things naturally gravitate toward that point. Take Margaret Atwood, who says something similar. The whole thing hinges on morality. Can we truly safeguard our ethical values? Ultimately, everything converges on one debate: “Is an A.I. that can do anything, act precisely like a human, react the same way and think much faster than a human, truly human?” There is no answer. So, if you can simulate intelligence, emotions and behavior altogether then whether this is human or not is no longer a technological question. It is a religious one. Because in the end, we cannot even prove that human behavior isn’t a simulation, yet we interpret it. The discussion naturally moves toward the debate of the soul. As A.I. evolves, I am sure we will encounter this a lot. We will hear arguments like, “They can’t act like humans, they’re stupid” or rather than just “they’re dangerous” we’ll hear “they have no soul, so we can’t trust them.” I believe the subject will head toward a very spiritual, theological debate.

U.Y: We live in an age of hyperreality, where both human behavior and emotions are driven by extremes. Media tools capture every visual and auditory emotion, pushing them into a state of hyper-sensitivity. Consequently, the conversation shifts: why should it even be considered a problem if artificial intelligence doesn’t generate emotions?

C.Ö: We keep discussing the artificiality of A.I., but have you scrolled through Instagram lately? Do we notice just how many aspects of life are artificial, and how human behaviors and habits are purely learned by mimicking the environment? For instance, look at communities built around incredibly superficial debates, mindless arguments like “Alpha or beta?” and so on. What a broad spectrum. Is it good or bad? Is he the “nice guy” or the “bad boy”? It’s always the same tired debates. Can we ever escape a dilemma like that?

“There is a setting to turn off memory in ChatGPT. I’ve recommended that people shut it down. AI gathers some very unusual data about you. But I leave it on for myself, just to experiment.”

Throughout human history, we have been dealing with a human character so deep that it remains unilluminated. But this primitive dichotomy begins to construct all our debates, creating that artificial intellectual accumulation society holds onto. We are artificial anyway. Every single one of us. So who are we, really? We pretend that humanity is incredibly authentic and original, defining A.I. through this accusation or separation that it’s “artificial” and therefore inferior. But like I said, this is highly philosophical, and like most of these arguments, it will probably reach a dead end.

Deniz Benzer: When we look at our current interactions with A.I. especially with these large language models some describe it as “entering commands,” while others frame it as “prompting.” Do you think this terminology shapes the nature of that interaction? Are we positioned as active or passive agents against the machine?

Ü.A: Technology is moving so fast. In the beginning, we were told that the prompt was everything. “Commands” were inherently linked to programming languages, requiring technical background and training. I don’t know any code, so I couldn’t issue those commands. But thanks to web interfaces, I became one of the people who could use it. Then A.I. arrived, and claims were made that prompt engineering would be a major career path.

I actually wrote a piece on how they were searching for candidates with salaries of God knows how many thousands of dollars. Now, however, that excitement has died down. Just the other day, I accidentally pressed enter. I was about to ask ChatGPT a question but only typed the subject. It immediately asked, “Is this for a podcast content? Or are you working on a column?” It has learned so much from my patterns and adapted to me so well that it fills in the blanks when I leave things incomplete. Sometimes I prompt it with, “I’m going to write a column on this, what do you recommend?”, and other times I just upload my notes via a document. Take a scenario where I upload two hundred pages of my personal notes and ask it to compile and structure them. I believe the concept of prompting has moved past being a matter of engineering. It recognizes me and knows what I want, personalizing the process. While prompt engineering will certainly remain relevant for advanced professional workflows like image generation or video editing, even that is slipping away. They will adapt to natural human language. Because at their core, they are language models, they learn and language itself never stops evolving.

C.Ö: But prompt engineering isn’t going anywhere, let’s be real. In the end, the core difference between a command and a prompt is this: say there are a billion buttons. Activating one is a command; you get the same output every single time and anyone can push it. A prompt is the art of pushing a few specific buttons at the same time ones that no one else has touched before to generate a different outcome. So it is inherently meant for creative individuals. It’s an endless universe that will always offer options you couldn’t even dream of. I believe that also depends on memory. The machine’s memory changes how we relate to it. You know what they call the “context window” for ChatGPT? At some point, it acts like it has memory loss. But as it retains more about us, and as we understand it better, our inputs and demands will inevitably shift.

Ü.A: You can disable the personalization features if you prefer. There is a setting to turn off memory in ChatGPT. I’ve recommended that people shut it down. AI gathers some very unusual data about you. But I leave it on for myself, just to experiment. Recently, I asked it, “Who is Ümit Alan?” It revealed such personal aspects. It said that from time to time, his daughter Leyla uses his computer; Leyla loves Harry Potter and borrows the laptop occasionally, and Ümit acts a certain way. I then asked, “You don’t tell these things to others, right?” like if someone else inquires about me. It answered, “No, it’s just between us.” The memory tries to soothe you, but it remains there. That’s why I tell many people to shut off personalization. I’ve currently given in to it, and its link with memory is quite terrifying.

C.Ö: This reminds me of what Google learns about you, around 2011. It was an amazing talk. He was explaining how an algorithm figured out women were pregnant. This info was totally fresh to us back then. Certain women started getting pregnancy ads and called up in a rage, saying, “We aren’t pregnant, what is this?” Then, the truth would come out. The system started serving pregnancy ads to these individuals before they even knew their own status. Of course, huge conspiracy theories sparked from this. But the truth was that the learning algorithm detected that the changing habits of pregnant individuals were tied to those purchases. It just showed the same products to anyone mimicking that behavior. Things went wild. A father lost it, calling to complain, “Are you treating my daughter like she’s pregnant?” and then it turned out she was. Plenty of these cases popped up. These systems evolve entirely by learning our behaviors. We constantly treat artificial intelligence as if it were a brand-new debate, but we need to realize that what we call A.I. is simply a more sophisticated evolution of the very algorithms that have been tracking us for years.

“Ask for a left-handed painter and it will draw a right-handed one. It doesn’t know. Because in advertising, the sexiest image to drive consumer behavior is that specific placement of the hands.”

C.Ö: Generative A.I. is not really a novelty. Manipulating imagery, extracting inferences from text, machine learning infrastructures none of these are new concepts. Sure, the velocity of innovation increased once it became public. Moore’s Law holds true for software just as it does for hardware. In the end, it’s a continuous trajectory. We have framed this specific period and started judging everything by it. However, the whole story has been playing out this way since day one. I mean, haven’t we been having this exact conversation for years, independent of A.I.? Like when people say, “We talked about it twice on the phone, and next thing you know, the ads appeared.

Ozan Günel: As a result of the classes we held with Doctor Umut last year, we began to see other students’ data in the repository as well. I wonder if we can say something meaningful about society based on the data we’ve extracted from there?

C.Ö: If you go to any A.I. and say, “Make a video or photo of a clock showing 5 to 9,” it comes out as 10:10. Say, “Show me twenty clocks on the same screen, all pointing to 6:35.” You can test this on models like Stable Diffusion.

All the clocks will read 10:10. Ask for a left-handed painter, and it will draw a right-handed one. It doesn’t know. Because in advertising, the sexiest image to drive consumer behavior is that specific placement of the hands. That’s why nearly 95% of clocks online look like that, and A.I. inherently identifies all clocks as 10:10. These bugs will be fixed, of course. But currently, it’s the product of the internet average, and that’s their biggest hurdle. A.I. production is a direct reflection of our online consumption culture. Yet, they are attempting to define a universal human heritage for A.I. using nothing but the commercial content of today. It’s highly confusing.

Ü.A: It is actually experiencing a crisis over this right now. The data available for it to learn from is almost depleted. It has essentially run out on the internet, and now AI is trying to train on synthetic data meaning machine-generated data. This is making things even worse. You know the concept of the wisdom of the crowd. No matter how poor, dirty or open to manipulation human data is, it is still inherently healthier. The looming crisis once that raw human input is completely depleted proves that artificial intelligence can never escape being a direct reflection of society itself.

C.Ö: It’s always the same debate, really the place we land is always the same. We discuss it in so many different areas, but ultimately, what we’re really asking comes down to this: “Is this going to be for or against us, my friend?”

U.Y: So, when it comes to A.I.’s data consumption, what exactly will be to our advantage, and what will be to our detriment?

C.Ö: I believe that is where the argument hits a wall. For example, Skynet is one of the most popular examples used to induce fear about A.I. The narrative says that if it gets too smart and independent, it will harm us. There are so many stories like this.

A.I. is always portrayed as developing apart from us and despite us, leaving us in a passive role. We discuss it as if it’s just a movie: Is it good or bad? What’s going to happen to us? But the scary part is actually the humans who will wield it. Look at the history of electricity; it triggered wars and caused worldwide crises, yet it also civilized the world. Fewer people die or face injustices compared to a century ago. But modern humanity is deeply corrupted. The more advanced the tools you hand to humanity, the worse the destination will be. So the question shouldn’t be, “Will A.I. become independent and push the button?” The real question is, “How much longer will the people who hold this extraordinary, advanced technology use it for private interests and enslave the rest of the world?” But that happens anyway, even without A.I. Most of what we debate regarding A.I. is actually a debate about human nature and human decisions.

“Over ninety percent of all internet traffic is consolidated across just twenty websites. This is exactly what commercial forces intended. With artificial intelligence, however, the stakes are even higher.”

Ü.A: On that note, we can take the history of the internet’s development as a blueprint for where A.I. is going and where it’s getting stuck. Look at Tim Berners-Lee, the creator of the HTTP protocol and a godfather of the internet. His disappointment tells the whole story. We created the internet to escape complete centralization. The concept originated in the US during the Cold War around the idea of breaking up central nodes. Because if Russia targeted a communication center with a nuclear weapon, everything would go down. So they invented the internet to decentralize power. It was fundamentally a military defense mechanism. But look at it now: everyone is consolidated on Facebook, Twitter and Google. It became a monopoly through commercialization, and that’s when things started to break down. Today, we are moving toward the opposite path.

C.Ö: Over ninety percent of all internet traffic is consolidated across just twenty websites. This is exactly what commercial forces intended. With artificial intelligence, however, the stakes are even higher. The internet was a technology birthed and nurtured under state oversight; governments were the foundational signatories of the internet treaty.

A.I., by contrast, is entirely market-driven, spearheaded from day one by the private sector. Consequently, the disillusionment we eventually experience with artificial intelligence may dwarf the heartbreak we’ve already suffered with the internet.

D.B: We are talking about all this, but is it possible that there’s a bit of techno-chauvinism involved with AI? I mean, we are constantly shifting between utopias and dystopias. These thematic topics keep recurring. It started six or seven years ago with post-truth. Then blockchains arrived. Next, we had this idea that NFTs were transforming art and then it was all about Meta and the coming of the Metaverse…

C.Ö: Look, fundamentally, none of these are actual bubbles. Neither NFTs nor crypto were inherent bubbles. Even the dotcom crash wasn’t a bubble in a structural, corporate sense, nor is the metaverse a bubble in concept. Instead, bubbles form because market forces rush to commodify these theoretical breakthroughs the exact moment they become trending topics. The real issue with AI right now is its destination. What will be the role of the Blackwell chips NVIDIA just announced? Look at the friction between China and the U.S. over server farms. On the other side, ChatGPT and OpenAI are building out their purely commercial arms. Incredible automated vehicle tech is coming. Something massive is definitely happening. But they are trying to sell it before the product is fully baked. You open the cheapest app. and there’s an A.I. tool on the margin. You press it, ask a question, and it answers. Markets digest the concept easily because it sells easily.

It’s the same pattern with NFTs. In theory, owning the unique code of a digital artifact is a fine idea. But when they say it will change the world and force every artist into it, turning the space into a marketplace overnight that’s when the bubble appears. I mean, wait a minute it might take ten to twenty years for the internet to reach the protocols and bandwidth necessary to function seamlessly but he changed the company’s name to Meta because Facebook was about to crash. Yet, the metaverse is non-existent today. It’s a bubble. We are experiencing the same loop with A.I. In May 2023, Goldman Sachs published a report. It claimed that if generative A.I. fulfills its promises, 25% of the Western workforce will lose their jobs in ten years. Even if seventy percent of current operations aren’t run by AI, they will rely on AI assistance. Meanwhile, national GDPs will spike by 8%. These institutions define a future where everyone loses their job as “increased productivity.” According to them, the world will become much wealthier. That is the exact theory that sparked the universal basic income debate. On that note, Ümit, do you recall Özgür Mumcu’s tweet about the metaverse? He said, “I never thought this Metaverse thing would turn into buying land in Mecidiyeköy.” (Mecidiyeköy is one of the most densely populated and expensive real estate zones in Istanbul) Honestly…

“People are asking, “Why are the creators of A.I. investing so much in these catastrophe scenarios?” When researched, it turns out they are demanding strict regulation.”

Ü.A: Yes, those investors are completely broke now. But there’s one more angle to consider, and it’s happening in the U.S. I wrote a piece on this. In U.S.A they uncovered a lobby group that constantly brings up worst-case scenarios before Congress. When they checked who was backing it, the biggest players like OpenAI came up. People are asking, “Why are the creators of A.I. investing so much in these catastrophe scenarios?” When researched, it turns out they are demanding strict regulation. They want to block smaller competitors from entering the market, leaving the field exclusively to the big companies. The objective is to eliminate competition. For this purpose, even the inventors are backing doomsday theories. At this stage, we are seeing the true decline of humanity.

C.Ö: At the same time, we cannot foresee the terrible outcomes. The world is passing through a fragile phase that can reshape everything. Take politics, for example. Will the world be more right-wing in ten years, or will the rising conservative wave fail and crash at some point? We don’t know what lies ahead, and this will deeply affect everything. Also, will the friction between China and the U.S. really have a winner? While everything looks great on the surface in China, their banking system is going under and we don’t know the fallout.

On the other hand, unlike Western countries suffering from major population declines, poorer and migration-heavy societies are seeing massive population growth. There are standard scenarios like food shortages and global warming, but we don’t know how they will play out. In a period with so many unstable variables, making a forecast is tough. When predicting is hard, you look for insurance. If you are in the dark, the risk grows bigger in your mind. For example, if you don’t know where your child is, you imagine the worst. This much uncertainty about the future of the world is driving us to prepare for worst-case scenarios.

Ü.A: Exactly! Who in the 1990s could have ever foreseen that Europe would experience such a severe relative decline by the 2020s? Today, Europe finds itself lagging behind both China and the United States across virtually every sector, yet back in the 90s, there wasn’t a single warning sign pointing toward this stagnation.

D.B: They say that one day A.I. could conquer the world. If a scenario like that ever happens, would it be the A.I acting on its own will, or would there be a human mastermind behind it who coded the A.I. in the first place? C.Ö: It’s always the same debate being repeated we’re afraid of an all-powerful artificial intelligence. We fear an AI that can access everything across the globe, just like in Person of Interest or Skynet. People are terrified of an AI that can transfer funds to any bank, instantly create fake identities, manipulate the internet as it pleases, and survive even if you pull the plug on its servers. Yet, if such an invincible instrument ever comes to exist, the true horror lies not in the machine, but in the human hand that wields it. We systematically overlook human malice while losing sleep over a theoretical Skynet. The reality is that humanity is dark enough to make our worst fears come to pass. Look at geopolitics: nation-states that master these A.I. simulation models will soon dominate the negotiating table without firing a single shot. By weaponizing the predictive outcomes of these simulations, they will extract strategic advantages without ever escalating to physical conflict. You’ve likely encountered analyses forewarning us of exactly this kind of future.

“We systematically overlook human malice while losing sleep over a theoretical Skynet. The reality is that humanity is dark enough to make our worst fears come to pass.”

Ü.A: There is a mediation-focused A.I. developed at M.I.T. It’s a diplomatic A.I. capable of bringing two conflicting sides together and framing all arguments to a point where a win-win scenario is possible for everyone.

C.Ö: We talk so much about being afraid of A.I. but we forget how terrifying human beings actually are. I believe humans will do everything we are afraid of. A.I. doesn’t need to make autonomous decisions it is already capable of everything. We look at social media and see this happening right now, and the results are truly terrible.

Ü.A: There is a famous paperclip experiment regarding A.I. that you probably know. You give the machine an order: “Produce the maximum number of paperclips possible.” Once it receives this, it starts manufacturing paperclips by wiping out everything else. In the end, the instruction still comes from a human.

O.G: For centuries, people feared monsters and things they didn’t understand. But following the boom of popular culture, we rebranded monsters and robots as our allies. This might be one of the reasons why humanity is unable to face its true fears. In games, everyone claims they chose the side of the robots or monsters. Perhaps human beings redirect their fear to something else because they are not existentially ready to confront their own nature.

C.Ö: You’ve summarized the narrative I’ve been trying to convey for the last hour so simply and elegantly. Of course, we should also note that there are still plenty of things to be feared about artificial intelligence itself.

Sedat Erol: In some fields, A.I. models are much more expert, especially when it comes to data analysis. While a novice might get a 1x benefit in a specific area, a mid-level professional can scale that benefit to 10x. While being an expert in just one domain was enough in the past, will the future force us to hold expertise in multiple fields?

Ü.A: An author named David Autor wrote a very nice article on this topic in Noema magazine. We always focus on how A.I. will steal all the jobs and cause unemployment. But if you look back, one of the things that hurt society after the Industrial Revolution was elite specialization. Careers like medicine and engineering became elite domains; you had to be either rich or smart to get in. With A.I., these professions will become possible to practice with less education. As a result, the middle class will expand across society. The middle class has shrunk because this elite expertise model brought us to this point. Why do we look at this negatively? Maybe because by spreading elite expertise to the middle class, people could reach better places with less education. I think the most vivid example of this is that most of the education my child or other kids get today is based on language learning. Especially in nonEnglish speaking countries like Türkiye, this is such a huge waste of time. A.I. is about to make language education almost useless.

Apple CEO Tim Cook was speaking to programmers in France. In that conference, he said, “Stop trying to learn English, you don’t need to learn a foreign language at all. Just focus on your software; there won’t be such a thing as a foreign language in the future.” The budgets spent on education in Türkiye are incredible; it means a massive amount of money and time. Maybe better jobs can be done with less education, and this could create positive effects instead of being bad. In the default scenario, A.I. takes over all jobs and people are left unemployed. But in another scenario, with less education, more qualified work can be done. Thanks to this, manual jobs which should actually earn good money but are currently looked down upon could rise. Geoffrey Hinton, called the “godfather of A.I.,” won the Nobel Prize this year. At a panel, they asked him, “What do you recommend to youth?” He said, “I would recommend they become plumbers.” Because those are hands-on jobs requiring manual skills that A.I. cannot easily handle.

“Geoffrey Hinton, called the “godfather of A.I.,” won the Nobel Prize this year. At a panel, they asked him, “What do you recommend to youth?” He said, “I would recommend they become plumbers.” Because those are hands-on jobs requiring manual skills that A.I. cannot easily handle.”

C.Ö: Harari once said, “The best profession in the 21st century is learning.” In an interview where Zuckerberg was asked about Facebook’s developments in artificial intelligence, he said that within a few years, AI will be able to do everything software engineers can do. In other words, he’s implying that a massive portion of the workforce will be laid off.

Ü.A: Consider the profession of plumbing. If a plumber doesn’t come to fix a problem in my home, my house will be flooded with water or sewage. So why is my line of work, writing, looked down on as less prestigious than theirs? Actually, there is a much bigger need for what they do. Right now, maybe these professions will flip completely and we can look at them from a more equal perspective.

C.Ö: We must not fear artificial intelligence. This is the primary starting point for us and the colleagues we work with. In literary publishing, translators and in media, copywriters, videographers and editors are sharing a similar fear. A.I. will make tasks easier, but these are all just instruments. In the end we are all forced to keep learning; the world is pushing us to this point. I’m not just saying this for laborers or fresh university graduates. It has become a necessity at every stage, title, and position. We reacted to this during the pandemic, being exposed to so many things about being productive instead of sitting idle. This is the world we are going to and we must accept it. Everyone at Socrates Magazine grew up and developed right here. Even for those who started here, their job descriptions from day one compared to today are totally different. Different tasks must be done in different ways, and new things are always entering your life. Don’t let these innovations scare you everything doesn’t just change overnight when you wake up one morning. Let’s say you work as a videographer and a more advanced tool comes out in your line of work. You start using it. Then, advanced A.I. models appear that you can use for social media posts and copywriting. By using them, you start working faster and learning new things. Even if you don’t learn anything, when you look back after a year, you just see how fast life has gone by. There is a danger like that, but I don’t think we should fear it. I am telling this to people who just graduated from university and worry that AI will ruin their careers.

Ü.A: I argue that education will become highly personalized. There is this concept of a curriculum. Especially in high schools, there are millions of kids from different socioeconomic groups with completely different learning speeds. The current curriculum expects all these children to learn the exact same way, making it generalized. What actually matters isn’t the syllabus, but the child’s learning pace, interests and socioeconomic conditions. I believe children can be educated much better through A.I. In this system, educators and teachers will shift to a guiding role; they will need to show how to reach information through different paths. Personalized education is crucial. The point is to specialize in certain areas and add your own touch. The result will be better because you are showcasing your own style. When everyone became able to do everything, we all leveled out at a certain mediocrity. The style of my own writing has also changed in the age of A.I. Now I tell more personalized stories, often starting with anecdotes that seem totally unrelated to the topic. Then, I connect it to the right information. There is no point in just giving correct facts anymore information is accessible to everyone. I practice my craft as a writer by making that information easier for people to internalize. These elements of personalization at the beginning and end make the topic fun and understandable. It creates a piece of work that highlights the human factor something A.I. simply cannot do. I recently wrote an article about the Beta generation.

“We shouldn’t be completely hopeless. The history of the reality that everyone agrees on is only 150 years old or so. When the French Revolution took place, nobody in a town thirty kilometers away was aware of it. This instant awareness is something that came with modern communication and technology.”

U.Y: By the way, I’m curious to know what you think about the generations.

Ü.A: We shouldn’t be completely hopeless. The history of the reality that everyone agrees on is only 150 years old or so. When the French Revolution took place, nobody in a town thirty kilometers away was aware of it. This instant awareness is something that came with modern communication and technology. It used to spread slowly, and we should go back to that same slowness. Leaving a note in history is precious. We know that the Criminal Court telling Netanyahu “You are guilty” will change nothing. A symbolic court was set up in Istanbul during the Second Gulf War, but it was of no use to anyone. In the Nazi era, Sophie Scholl saying her words of defiance and being executed two days later achieved nothing practically. Beyond winning, maybe this story should be about making a record.

C.Ö: Will something like this really happen? Will the dream of a generation that sees things from a human perspective come true? It’s highly unlikely.

U.Y: I want to move toward the legal side of things. You have this concept called the “Supranational Artificial Intelligence Regulatory Committee.” You even discussed it in Cumhuriyet [Editor’s Note: One of Türkiye’s most deeply rooted and influential secular-mainstream newspapers] but in your opinion, is it really possible to implement effective regulations through a global body like that?

Ü.A: It really operates like a regulatory institution. Whenever a new technology or innovation has arrived throughout history, chaos has always followed. When gramophones and musicplaying devices were invented, instrument shops thought, “From now on, nobody will buy instruments because everyone will have a gramophone at home. What is the point of an instrument?” But the love for music grew, and musicians complained, “No one will come to concerts anymore how will we earn money?” That’s when record technology came out; they sold vinyls and made a living.

The same exact thing happened with MP3s. In the early 2000s, everyone said the music business was dead. When the legendary Ferdi Tayfur passed away recently, it was reported that he still generated three million liras in monthly digital royalties. With enough patience, things stabilize, and this rules for A.I. too. We did an episode called “A.I. and Law” on Yeni Medya 451. We examined many lawsuits involving A.I. there. It was very exciting to research. Soon, we will have the right to appeal many choices made by A.I. People aren’t rejecting our credit loans anymore; a computer, an A.I. tool inside the banking network is making that choice. So who are we going to sue? We will have to sue the A.I. There are many court cases about this in the US. In parole decisions, A.I. can show bias based on race. These things will keep happening fi rst comes chaos, then discussions. After discussions come regulation and normalization. Then a new innovation, and a new chaos.

“ I believe children can be educated much better through A.I.”

U.Y: I want to turn to the issue of copyright. The struggles faced by cartoon magazines were caused by the free circulation of cartoons. These pieces of work are just so easy to share on social media channels.

C.Ö: These problems will be solved. A landmark class-action lawsuit is going on in the US right now. This kind of lawsuit affects a huge number of people because you sue on behalf of all victims at once, meaning if you win, everyone gets a piece of the compensation. There is a huge lawsuit against Stable Diffusion today. Since images were scraped from the web and integrated into their model, it was filed for all the copyright owners. The result of this case will be very decisive.

It all comes down to the concept of “fair use” people are arguing whether this counts as fair use or not. The founders of Stable Diffusion and Midjourney say, “What art piece can exist without any inspiration or foundation?” On the other hand, we see that the copied training images actually reappear in the A.I.’s own creations. For example, because it trained on photos with the Getty Images watermark, the Getty Images logo shows up on the right or left of some generated pictures. Because of this, Getty Images is also in the lawsuit. This case will prove if the world is ruled by a side that cares about democracy. If Stable Diffusion and Midjourney lose, A.I. systems will have to pay royalties for all the training data they pull from the internet. This will only be valid in the western world and it won’t stop China. So, A.I. companies will have to pay for all internet content and buy copyrights. This is a very fair and well-deserved situation. You cannot just use people’s pictures randomly, build a system, and make a fortune. But at the same time, we will see countries outside of copyright treaties developing their own networks, gathering massive data, and leading the AI field. The same rule applies to AI used in weapons, war, and every other area. We face a huge dilemma. If we are afraid of China ruling the world and us, it looks like we might have to sacrifice democracy.

U.Y: It was a valuable conversation where we discussed both new media and society, and A.I. and humans in depth. Thank you very much for taking the time to join us and for contributing to our special feature. We’re so glad you accepted our invitation and joined us today.

Can Öz & Ümit Alan: It’s a beautifully fitting end to a show where, honestly, all the questions were asked by men and all the answers were given by men! You’ve asked some truly brilliant questions, so thank you so much. (Laughs)

“Artificial Intelligence: A reflection of what we teach it.” yazısı ilk önce Context Dergi üzerinde ortaya çıktı.

Yapay zekâ hayatın her alanında tıpkı bir altyapı teknolojisi gibi hızla yayılıyor; medya, hukuk, eğitim ve iş dünyasında köklü değişimler yaratıyor. Can Yayınları YK Başkanı & Socrates Dergi Genel Müdürü Can Öz ve Gazeteci-Yazar Ümit Alan ile yapay zekânın işleyişinden etik tartışmalarına, yaratması muhtemel fırsatlardan risklere kadar pek çok konuyu ele aldık. Teknolojinin kontrolü bizde mi, yoksa biz mi ona teslim oluyoruz? Algoritmalar nasıl öğreniyor, nasıl karar veriyor? İş dünyası ve eğitim nasıl dönüşecek? Yapay zekânın hayatımıza etkilerini derinlemesine konuştuğumuz bu söyleşide, yapay zekânın geleceğine dair önemli soruların yanıtlarını arıyoruz.

Umut Yiğit: Bugün yapay zekâ üzerine konuşmak istiyoruz. Öncelikle aklıma kazınan, Cem Say hocanın önermesiyle söyleşiye başlamak istiyorum. Yapay zekâyı bir altyapı teknolojisi olarak tıpkı bir elektrik gibi bir yerde konumlandırıyordu. Bu sürekli sizin de tekrarladığınız bir önerme olarak karşımıza çıkıyor. Bu kısmı açarak başlasak, gündelik hayatın içinde yapay zekâyı nasıl konumlandırıyorsunuz?

Can Öz: Öncelikle çok teşekkür ederim davetiniz için. Çok tatlı bir topluluksunuz. Şimdi izleyenler kameranın arka tarafındaki kalabalığı, gülümseyen suratları maalesef görmüyor. Çok teşekkürler davetiniz ve bu güzel etkinlik için. Bizim aslında yapay zekâya dair bir uzmanlığımız yok. Ama “Yeni Medya 451” adlı podcastte içerik üretirken, yapay zekânın gündemini yakından takip ediyoruz. Dolayısıyla size aslında yapay zekâ üzerine edindiğimiz tecrübelerimizden yola çıkarak bir şey anlatamayacağımızı net olarak söylemek isterim.

Ama tabii ki iyi gelişmeleri takip ettiğimiz için üzerine sohbet edebiliriz. Bu notu düştükten sonra pası atayım sana Ümit.

Ümit Alan: Şimdi yapay zekâ hakikaten hem elektrik gibi hem internet gibi bir altyapı teknolojisi. Olaylar oraya doğru gidiyor zaten. Şu anda adına yapay zekâ diyoruz ama Sam Altman’ın bir blog yazısı vardı. “Zekâ çağı” demişti. Direkt “yapay” kısmını atmış. Ama “Yapay kısmının atılması aşamalarına karşı uyanık olmalıyız. Çünkü sorumluluktan kaçmakla aynı anlama gelir.” diyerek yorumlamıştım ben bu olayı yazımda.

Mesela en son Mark Zuckerberg çıktı dedi ki “Artık topluluk notlarına emanet ediyorum içeriği, kaldırıyorum doğrulama programını.” Ama kullandığımız her şeyin içerisinde yapay zekânın olacağı bir yere doğru gidiyoruz. Şu anda bile var aslında. Sadece biz üretken yapay zekâ perspektifinden baktığımız için bize her yerde değilmiş gibi geliyor. Geçenlerde bir toplantının ortasında telefonum deli gibi bildirim göndermeye başladı. Bir baktım, evdeki buzdolabı mesaj atıyor, “Soğutucunun kapağı açık kaldı” diye bildirim geliyor sürekli. Hemen evi aradım. Evde de yedi yaşında kızım var. Meğer bizimkisi Kinder Sürpriz araklarken anneannesinden gizlice, kapağı kapatmayı unutmuş. Aslında bu da bir yapay zekâ örneği. Nesnelerin interneti.

C.Ö: Bunu normal bir şey gibi konuşuyoruz. Şimdi mesela yirmi sene önceki bir insanın izlediğini düşün. Bir yerdeydim ve buzdolabımdan bana mesaj geldi. O kadar sürreal ki bir taraftan. Ama bu sürrealliklere de alışıyoruz işte. Yapay dediğin kısım da aslında bunun parçası. Yapay zekâ ile çalışan bir araba kaza yaptığında o kazanın sorumlusu kim? Önemli bir soru. 

“Sigorta şirketi para verecek mi?” falan gibi mevzuatlar olduğu gibi; diğer yandan bize bunu kabul ettirmek için de insanlaştırmaya çalışıyorlar yapay zekâyı zaten. Yapay zekânın yaptığı hatalara halüsinasyon deniyor. Hata o. Halüsinasyon sözcüğü özel olarak seçilmiş. Çünkü halüsinasyon dediğiniz şey insana özgü bir yanılsama. Dolayısıyla kötü niyet barındırmadan, yapay zekânın yapmış olduğu bir hata bu ve bunu insanlaştırmaya çalışıyoruz. 

Sam Altman’ın da yapmaya çalıştığı aslında bu. Yani insan gibi görmemiz ve kabul etmemizi sağlamaya çalışıyorlar. Tabii bu bir taraftan çok da tehlikeli.

Ü.A: Çok doğru bir yerden bağladın olayı. Yani biz interneti bizim yaşamımızda gördük. İnternet icat edildiğinde ve kullanılmaya başladığında on yedi yaşındaydım. Algımızın en açık olduğu çağda. Ama şu geçişi gördük. Biz internete sadece masaya oturduğumuz zaman bağlanıyorduk. Masadan kalktığımız zaman offline oluyorduk tekrardan. Ama sonra bir anda yirmi dört saat internete bağlı hale geldik. Anlayamadık bile o geçişi. Şu an çok normal geliyor bize. Aynı yapay zekâda da o süreci yaşadık, yaşıyoruz. Birkaç sene sonra belki yapay lafı bile kalkacak.

C.Ö: Sen bu sözün veya bu fikrin sahibini hatırlıyor musun? “İnsanın on beş yaşına kadar karşılaştığı şeyler aslında hayatın doğal parçasıdır. Dolayısıyla onlarla yetişirler. On beş, otuz beş yaş arası karşılaştığı şeyler devrim niteliğinde yeniliklerdir, bunlara adapte olurlar ve bunlar üzerinden bir kariyer üretebilirler. Otuz beş yaşından sonra karşılaştığı yenilikler ise kesinlikle gerçekleşmemesi gereken alışkanlıkları, hayatı, düzeni bozan günah sayılabilecek korkunç şeylerdir.”

U.Y: Galiba alanlar değiştikçe buna bakış açımız da değişiyor. Alanlar arası zaten çok geçişkenlik var. Ama zekâ demek veya yapay zekâ demek; edebiyat alanına girildiğinde başka bir şey, bilgisayar alanına girildiğinde başka bir şey. Sanırım felsefi olarak da bir problem ortaya çıkıyor.

Ü.A: Çocuk büyüten insanlar aslında o ayrımı daha iyi yapabilir. Murat Gülsoy’un söylediği ayrımı. Geçen sene bir veli toplantısına gittim. Öğretmeni dedi ki benim kızım hakkında; “Çocuk çok değişik bir Türkçe kullanıyor.” Yani bu kuşağın, jenerasyonunun kullanmadığı kelimeleri kullanıyor. Onlarla, yani ne bileyim “Mütemadiyen” falan diyormuş. Çünkü ben evde öyle konuşuyorum onunla. Ona okuduğum kitaplar öyle. Çocuğun zekâsı onu öğrenerek gelişmiş. Aslında yapay zekânın öğrenmesinden çok farklı olarak…

C.Ö: Peki ne diyor öğretmen buna yani? Bu 

bir problem olarak mı görüyor?

Ü.A: Yok bunu üstünlük olarak söylüyor. “Çok fazla kelimesi var bu çocuğun” diyor. Yani sınıftaki diğer çocuklardan çok daha fazla kelimeyle konuşuyor. “Bunu nasıl yaptınız?” dedi. Ben de “konuştuk, kitap okuduk” dedim. Büyüdüğü evle, öğrendiği ortamla çok alâkalı bir durum bu. Bu da Murat Hoca’nın yapay zekâ tezini destekleyen bir şey.

C.Ö: Murat Hoca da demişti. Psikologlar kendilerini tedavi edemezler. Kendi sektörüne dair insanların koyduğu yorumlar, biraz daha şüpheyle yaklaşılması gereken şeyler bence. 

Çünkü iş ister istemez oraya doğru gidiyor. Margaret Atwood da benzer bir şey söylüyor mesela. Ahlak konusuna gidiyor iş. Etik değerler acaba sahiplenebilecek mi? Eninde sonunda işin bağlandığı bir tane tartışma var: “Yapay zekânın her şeyi yapabilen, insanla aynen davranabilen, insanla aynı reaksiyonları verebilen ve insandan çok daha hızlı düşünebilen hali insan mıdır?” Cevapsız. Yani eğer zekâyı, duyguları, davranışları hepsini simüle edebiliyorsanız bu “insan mıdır, değil midir?” sorusunun cevabı aslında teknolojik bir soru değil bence. Dini bir soru bu. Çünkü sonuçta biz insanın davranışlarının simülasyon olup olmadığını bile bilmiyoruz ama yorumlayabiliyoruz. İş ister istemez ruh tartışmasına doğru gidiyor. Bu konu ilerledikçe, yapay zekâlar geliştikçe, şeyi eminim çok göreceğiz. Hani “bunlar insanlar gibi davranamıyor, bunlar aptal, bunlar tehlikeliden çok bunların ruhu yok, o yüzden güvenemeyiz” iddialarını çok göreceğimizi düşünüyorum. Yani çok dini bir yere gideceğini düşünüyorum konunun. Daha teolojik tartışmaya gidileceğini düşünüyorum.

U.Y: Hipergerçeklik çağında yaşıyoruz. İnsanlar da duygular da aşırılıklar içeriyor. Medya araçları, görsel, işitsel duyguların hepsini yakalıyor bir şekilde ve aşırı hassas bir yere çekiyor. Diğer taraftan yapay zekânın bir duygu üretmemesi neden problem olsun gibi bir yere gidiyor konu.

C.Ö: Biz hep yapay zekânın yapaylığından bahsediyoruz da Instagram’a girip baktınız mı? Hayattaki ne kadar çok şeyin yapay olduğunu, insanların davranışlarının, alışkanlıklarının ne kadar çevreden kopyalanarak öğrenilmiş olduğunu görüyor muyuz? Mesela çok basit tartışmalar içinde yetişen topluluklar; “Alfa mı, beta mı?” falan gibi aptal aptal tartışmalarda. Ne kadar geniş bir spektrum. İşte iyi mi, kötü mü? İşte “efendi mi, piç mi?” Hep aynı tartışmalar. İkilemle herhangi bir tartışmanın içinden çıkmamız mümkün mü? İnsanlık tarihi boyunca aydınlatamadığımız derinlikte bir karakterden bahsediyoruz biz. Ama bu ilkel dikotomi; bütün tartışmaları, toplumun vardığı işte o yapay entelektüel birikimi oluşturmaya başlıyor. 

Biz yapayız zaten abi. Hepimiz yapayız. Yani kim oluyoruz? Ama kim oluyoruz yani? Hakikaten insanlık olarak biz hepimiz çok otantiğiz, özgünüz de işte yapay zekâ, yapay olduğu için bizim gibi olmayacak gibi bir suçlamayla veyahut da ayrıştırmayla onu tanımlayabiliyoruz. Ama bu dediğim gibi çok felsefi bir tartışma ve tartışmaların büyük çoğunluğunda olduğu gibi konu bir noktaya gelecek ve tıkanacak herhalde.

Deniz Benzer: Bugünkü yapay zekâ ile olan iletişimimize, özellikle bu dil modelleri ile olan iletişimimize baktığımızda kimisi burada komut girmek olarak bahsediyor, kimisi promptlardan bahsediyor. Aradaki etkileşim biçimini bu ifadeler sizce etkiliyor mu? Biz makineye karşı aktif bir yerde miyiz edilgen bir yerde mi?

Ü.A: Teknoloji çok hızlı gelişiyor. Yani başlangıcında promptun çok önemli olduğu söylendi. Komut dediğimiz şey birazcık bilgisayar programlama diliyle ilgili bir şeydi. Onun için bir teknik birikim, bir eğitim gerekiyordu. Mesela ben herhangi bir programlama dili bilmiyorum. O tarz bir komut veremezdim. Ama internet arayüzleriyle birlikte onu kullanabilen insanlar arasına girdim. 

Fakat yapay zekâ geldiğinde dendi ki prompt mühendisliği çok önemli bir meslek olacak. İşte ben de yazı yazmıştım. Bilmem kaç bin dolar maaşla eleman arıyorlar, bulamıyorlar diye. Fakat şu anda o heyecan çok sönümlendi. Geçen gün ben yanlışlıkla entera bastım. Yani bir konu hakkında bir şey soracaktım ChatGPT’ye. Sadece konunun kendisini yazdım. Bana şey diye sordu hemen: “Bunu bir podcast içeriği için mi istiyorsun? Yoksa köşe yazısıyla ilgili bir şey için mi istiyorsun?” diye. Çünkü benim kullanımımdan öğrenerek artık, beni o kadar benimsemiş ki, benim herhangi bir şeyin devamını unutmam durumunda tamamlıyor. Çünkü ben diyorum ki “Şu konuda bir köşe yazısı yazacağım. Bana nasıl bir şey tavsiye edersin?” diye soruyorum bazen. Bazen de kendi notlarımı Word dosyasına yüklüyorum. 

Mesela iki yüz sayfa notum oluyor. İki yüz sayfa notu oraya yüklüyorum. Kendi aldığım notları. Bu notları bana derleyip toplar mısın diyorum. Bence prompt işi artık mühendislik olayından çıkmış. Beni tanıyor. Benim ne isteyeceğimi biliyor. Kişiselleştiriyor olayı. O yüzden istem mühendisliği olayı muhakkak çok profesyonel işler de olacaktır. İşte görsel üretmekle ilgili, video kurgusuyla ilgili ama o da yavaş yavaş gidiyor. Doğal insan diline geçecekler. Çünkü bunlar bir dil modeli ve öğreniyorlar. Dil de gelişiyor.

C.Ö: Ama bu prompt mühendisliği işi bitmez canım. Sonuçta komutla prompt arasındaki temel fark şu ya mesela; bir milyar düğme var diyelim. Bir tanesine basmak komut. 

Ona bastığında her zaman aynı sonucu alırsın. Herkes basabilir. Prompt dediğin bir milyar düğmeden, hiç kimsenin daha önce basmadığı birkaç düğmeye aynı anda basarak başka bir iş çıkartma hikâyesi ya. Dolayısıyla o zaten yaratıcı insanlar için. Bu eğitimi alan insanlar için. Her zaman hiç hayal edilemeyen seçenekler yaratacak bir şey. Sonsuz bir dünya. O birazcık sanırım hafızaya da bağlı. Karşımızdaki makinenin hafızası da bence bizim ilişkimizi etkiliyor. Hani burada o bağlam penceresi diyorlardı ya ChatGPT için. Bir noktadan sonra hafıza kaybı yaşıyor gibi. O hatırladıkça bizi, biz onu tanıdıkça ve bildikçe bizim de ona karşı belki istemlerimiz ve komutlarımız değişecek.

Ü.A: Kişiselleştirme ayarları kapatılabiliyor isterseniz. Hafızayı kapatma seçeneği var ChatGPT’de. Ben insanlara kapatmasını önerdim, kapatın bunu dedim. Yapay zekâ çok acayip şeyler öğreniyor hakkınızda. Ama kendim kullanırken kapatmıyorum test etmek için. Geçenlerde “Ümit Alan kimdir?” diye sordum, kendimi. O kadar özel şeyler söyledi ki. İşte arada bir bilgisayarı kızı Leyla kullanmaktadır. Leyla, Harry Potter’ı çok sever. Arada bir onun bilgisayarını kullanır. Ümit şöyle yapar. Sonra şey diye sordum: “Bunları başkalarına söylemiyorsun değil mi?” dedim yani. Başkası “Ümit Alan kimdir?” diye sorunca. “Hayır sadece aramızda” yazmış yani. O hafıza oraları rahatlatmaya çalışıyor falan ama duruyor orada yani. O yüzden birçok kişiye diyorum ki bunun kişiselleştirme ayarlarını kapatın. Kendim şu anda teslim olmuş durumdayım ve hafıza ile korkutucu bir ilişkisi var.

C.Ö: Google’ın neler öğrendiği sizinle ilgili. 2011 falan.

O civarda olması lazım. O da inanılmaz bir konuşma. Şeyi anlatıyordu. Yani Google’ın, ki bu bilgi daha yeniydi bizde, Google’ın işte bir noktada kadınların hamile olduğunu anladığı. Çünkü birtakım kadınlara, hamilelik ile ilgili birtakım reklamlar gitmeye başlıyor. Sonra işte öfkeyle arıyorlar: “Hamile değiliz. Hamilelik yok. Bu ne? Ne yapıyorsunuz siz?” falan diye. Sonra hamile olduğunu öğrenen bir insan çıkıyor. Yani Google bu insanlar kendileri hamile olduğunu öğrenmeden önce onlara hamile reklamı basmaya başlıyor. Şimdi buradan tabi devasa komplo teorileri çıkıyor. İşte birtakım şeyler. Ama işin aslı öğrenen algoritma; hamile olan insanların kendileri bunu öğrenmeden bile değişen davranış kalıplarının, o ürünlerle ilişkili olduğunu tespit etmiş. Aynı davranışı gösterenlere de aynı ürünleri gösteriyor. Ortalık birbirine girmişti. Baba deliriyordu. Arayıp “Siz benim kızıma hamile muamelesi mi yapıyorsunuz?” falan diyordu. Sonra da kızın hamile olduğu ortaya çıkıyordu. Bunun gibi bir sürü vaka ortaya çıkıyordu sonra. Bütün bu sistemler zaten aslında bizim davranışlarımızı öğrenerek gelişen sistemler. Biz hep yapay zekâya çok yeni bir tartışmaymış gibi bakıyoruz. Yapay zekâ dediğimiz şeyin zaten kullanan algoritmaların birazcık daha gelişmiş hali olduğunu bilmek lazım.

C.Ö: Üretken yapay zekâ dediğin de yeni bir şey değil aslında. Yani hani birtakım fotoğrafları alıp görselleri montajlamak veyahut bir metinden çıkarım yapması, learning modeller falan, bunların hiçbiri yeni değil. Tabii kamuya açıldığı için gelişme hızı arttı. Moore’un modeli donanımlarda olduğu gibi yazılımlarda da geçerli aslında. Ama önünde sonunda bir süreklilik arz eden bir süreç. Biz bir dönemi böyle çerçeveleyip ayrıştırdık ve her şeyi onunla ilişkili tanımlıyoruz. Oysaki bütün hikâye zaten başından beri böyle dönüyor. Yani biz, yapay zekâdan bağımsız olarak yıllardır bunu konuşmuyor muyuz? Hani “Biz iki tane telefon konuşması yaptık, bunun reklamları geldi bana” falan diye.

Ozan Günel: Geçen sene Umut Hoca’yla verdiğimiz dersler sonucunda başka öğrencilerin de verilerini havuzda görmeye başladık. Acaba bizim oradan çıkan verilerimiz ile topluma dair bir şey söyleyebilir miyiz? 

C.Ö: Yapay zekâların herhangi birisine gidip mesela şey yazın: “Saat 9’a 5 kala görünen bir saatle bana bir video yap, fotoğraf yap” deyin. 10’u 10 geçe çıkar. “Saat 6’yı 35 geçeyi gösteren bir saatten bana yirmi tane aynı ekranda göster” deyin. Stable Diffusion’a falan girip deneyebilirsiniz. 

Bütün saatler 10’u 10 geçe çıkar. Girin “Sol elle resim yapan bir ressam yapın” deyin. Sağ elle çıkar. Çünkü kullandığı verinin büyük çoğunluğu bu tip görsellerden oluşuyor. Bilmiyor herif. Yani reklam olarak da tanıtım olarak da insana satın almayı en kolay tetikleten, en seksi görüntü akreple yelkovanın böyle konumlanması olduğu için, internette bulduğunuz saatlerin %95’inden fazlası 10’u 10 geçe görünüyor. Dolayısıyla yapay zekâ bütün saatleri zaten saat 10’u 10 geçe gibi tanıyor. Ama bunlar zamanla tabii ki düzelecek şeyler. Şu an internetteki ortalamanın ürünü bu ve karşılarına çıkan en büyük sıkıntı da bu. Yani internette gördüğümüz şeylerle, internetteki ortalamayla, internetteki bu tüketim kültürünün ürünü diyebiliriz yapay zekâ üretimi için. Ama bugünün kültürünün ürünü olan içeriklerden, insanlık kültürüne cevap veren bir birikim tanımlamaya çalışıyorlar yapay zekâya. Tabii çok kafa karıştı.

Ü.A: Şu an o konuda bir kriz de yaşıyor zaten. Öğrenebileceği veri tükenmek üzere. Hatta tükendi gibi internette ve artık yapay veriyle, yani makineyle üretilen veriyle öğrenmeye çalışıyor yapay zekâ. Daha da kötüleşmeye başlıyor. Yani insanların, kalabalıkların bilgeliği diye bir şey vardır ya. İnsanlardan aldığı veri ne kadar kötü de olsa ne kadar kirli de olsa ne kadar manipülasyona açık da olsa, aslında daha sağlıklı veri. O bittiği zaman yaşanacak kriz, yapay zekânın toplumun bir yansıması olacağını da gösteriyor bize.

C.Ö: Hep aynı tartışma aslında vardığımız yer yine. Yani birçok farklı alanda tartışıyoruz ama eninde sonunda tartıştığımız şey şu ya; “Bizim lehimize mi olacak babacım bu, aleyhimize mi olacak?”

U.Y: Peki bu yapay zekânın veri tüketim sürecinin neyi lehimize, neyi aleyhimize olacak?

C.Ö: İşin tıkandığı nokta bence o. Mesela yapay zekâdan korkulan, en çok gösterilen, en popüler örneklerden bir tanesi Skynet’tir ya. Bu çok zekileşip bağımsız olursa bize zarar verir. Böyle bir sürü hikâye var. Hep böyle yapay zekâ dediğimiz şey, bizden bağımsız olarak gelişecek ve bize rağmen gelişecek. Bir yere varacak. Bizim edilgen olduğumuz bir hikâye olacak. Hikâye gibi tartışıyoruz. İyi mi olacak, kötü mü olacak? Başımıza ne gelecek diye. Oysaki korkunç olan şey zaten bunu kullanacak olan insanlar. Yani bizim bu çağda karşılaştırdığımızda elektrik tartışması da işin içine giriyor. Bir taraftan elektrik, evet. Birçok savaşı da tetikledi. Birçok krizi de tetikledi dünyada. Birçok şeyi değiştirdi. Ama diğer yandan da uygarlaştırdı dünyayı. Bir yüzyıl önceye göre daha az insan ölüyor. Daha az insanın hakkına giriliyor. Ama şimdi insanlık o kadar kötü oldu ki. Bu insanlığın eline ne kadar daha gelişmiş enstrüman verirsen, daha kötü bir yere varacaksınız.

O yüzden yapay zekâ ile ilgili sorulması gereken soru “Yapay zekâ bağımsız olup, kendi başına o düğmeye basar mı?” sorusundan çok “Zaten bu gelişen olağanüstü, gelişmiş, güçlü teknolojiye sahip olan insanlar, dünyayı daha ne kadar kendi bireysel çıkarları için kullanıp dünyanın geri kalanını esir edecekler?” Ama yapay zekâ olmasa da bu oluyor zaten. Yani bizim yapay zekâ ile ilgili tartıştığımız şeylerin çoğu aslında insanlıkla ilgili. İnsanlığın aldığı kararlarla ilgili.

Ü.A: Orada da aslında internetin gelişim çizgisini referans alabiliriz. Yapay zekânın gittiği ve tıkandığı yön konusunda. Tim Berners’ı işte. Bu http protokolünün mucidi olan, internetin vaftiz babalarından biri. Onun hayal kırıklığı her şeyi gösteriyor. Biz interneti tamamıyla merkezileşmeden uzaklaşmak için icat etmiştik. Internet fikri zaten soğuk savaş sırasında Amerika’da merkezlerin dağıtılması fikri üzerinden doğmuş bir şey. Çünkü eğer Rusya bir veri merkezine, 

bir iletişim merkezine nükleer saldırı yaparsa bütün sistem çökecek. O yüzden bizim bunu dağıtmamız lazım diyerek interneti icat etmişler. Merkezi dağıtmak. Bir askeri güvenlik teknolojisi aslında. Bu http protokolü internette, bu merkezleri dağıtma fikri üzerine kuruluyor. Fakat bugün geldiği nokta tamamıyla; herkes Facebook’ta, Twitter’da, Google’da. Yani bir merkez haline geldi ticaretin etkisiyle aslında. İnternet ticarileştirince böyle oldu. Böyle olunca da bozulmaya başladı. Şu anda da işte tam tersi bir sürece doğru gidiyoruz.

C.Ö: İnternet trafiğinin yüzde doksandan fazlası yirmi site üstünden dönüyor. İşte bu ticaretin istediği bir şeydi. Yapay zekâda da tehlike daha büyük. İnternet, devlet kontrolünde geliştirilmiş bir teknolojiydi. Devletler vardı internet anlaşmasında. Yapay zekâ ise tamamıyla ticaret. Özel sektörle gelişiyor. İnternette yaşadığımız hayal kırıklığının daha da büyüğünü belli bir süre sonra yapay zekâ konusunda da görebiliriz.

U.Y: Derslerde de biz proje ödevi istiyoruz. Bu ödevlerin çok büyük bir oranı ChatGPT 3.5 ile yazılmış metinler oluyor. Metni de tam olarak doğrulama gibi bir imkânımız da yok. Belli bir olasılıkla tarayan siteler var bunu ama tam olarak çalışmıyor. Aslında geliştirmeleri gereken bir işlevi yapay zekâya devrediyorlar çocuklar böyle yaparken. Üretken yapay zekâ için söylüyorum. McLuhan demiş ya “Araç insanın uzantısıdır” diye. Yapay zekâ başka bir yönden ve sanki bir uzuv gibi, bir uzantı gibi belirli işlevleri aslında devrettiğimiz bir şeye dönüştü.

C.Ö: Sokrates, yazının keşfinden sonra aslında hepimizin belleğimizi ve belleğimizle beraber kendimizi anlatma becerilerimizi de kaybedeceğimizi, bunun bir felaket olduğunu anlatmıştı. Bu tabii demek değil ki Sokrates böyle dedi böyle çıkmadı. Bundan sonraki bütün teknolojik gelişmelerin hepsi tamamen yararımıza olacak. Yazı gibi. Kesinlikle böyle düşünmüyorum. Bugünkü gelişmeleri kullanan, enstrümantalize eden kişilere artık neoliberal de denemez.

Bu dönemin sisteminin adının konması gerekiyor. Çok kutuplu, çok öfkeli, çok nefretli, çok hızlı değişen; yarı korporatokrasi, yarı karmakarışık bir sistem var. Tek bir adı yok. 

Belki hepimizin mutabık olduğu bir isim bulabiliriz bir gün. Ama bu içinde bulunduğumuz korkunç dünya düzeninin ürünü olarak, bunun da korkunç sonuçlar vereceğine şüphe yok. Ama bunun yapay zekâ ile ilgisi olduğunu düşünmüyorum ben. Yani yapay zekâ dediğiniz eninde sonunda elektrik gibi bir şey. Ama elektriği, milletin kafasına elektrik vermek için mi kullanacağız? Yoksa hakikaten insanların evine su, yemek gitmesini sağlayacak sistemleri geliştirmek için mi kullanacağız? Artık öyle gitmiyor dünya. Baksanıza Kaliforniya’daki yangına; su kaynaklarına birileri el koyduğu için eyalet yandı. Böyle bir ülkede, böyle bir dünyada yaşıyoruz.

Ü.A: Bir yandan da Kaliforniya’daki yangını üç ay öncesinden öngörebilen yapay zekâ teknolojileri var. Bu çağda oluyor bu yangın. Ama bu yapay zekâ teknolojileri her şeyi bir şekilde öngörüyor abi zaten de hangileri dolu çıkıyor?

İllüstrasyon: Sıla Gündüz

D.B: Bir de bunları konuşuyoruz ama, biraz sanki tekno şovenizm de olabilir mi bu yapay zekâ ile ilgili? Yani sürekli bir ütopyalar ve distopyalar arasında gidip geliyoruz. Sürekli böyle tematik başlıklar oluyor. Bu durum altı, yedi yıl önce bir post-truth ile başladı. Arkasından blockchainler geldi. Onun arkasından bir NFT sanatı değiştiriyor falan derken. Yani Meta çıkacak, Metaverse çıkacak…

C.Ö: Çok balonla karşılaştık değil mi? Yapay zekâda da bir balonluk var mı? Abi bak aslında hiçbiri balon değil bunların. Yani NFT de balon değil. Kripto da balon değildi.Aslında dot.net balonu dediğimiz de kurumsal olarak bir balon değildi. Metaverse de fikren balon değil. Ama bu teorik fikirleri birileri trending topic olduğu anda satmaya çalıştığı için ortaya balonlar çıkıyor. Bugün yapay zekânın tartışılan konusu; gittiği yer. işte Nvidia’nın yakın zamanda çıkarttığını açıkladığı Blackwell çipler, bunların rolleri ne olacak? İşte Çin ile ABD arasında server farm’lar konusunda yaşanan gerilimler. Diğer yandan ChatGPT’nin, OpenAI’ın tamamen ticari kanalını geliştirmeye başlaması. Acayip otomatik araç teknolojileri geliyor. Gerçekten bir şey var, çok büyük. Ama daha teknolojinin üretim süreci tamamlanmadan satmaya çalışıyorlar. Mesela en dandik aplikasyona gir, hemen kenarında AI var. AI’ya basıyorsun. Soru soruyorsun cevap veriyor. Fikri kolay tüketiyor piyasalar, kolay satıldığı için. NFT’de de aynı şey oluyor. NFT aslında iyi bir fikir. Yani sonuçta bir dijital ürünün özgün kodunun bir kişi tarafından sahiplenilmesi teoride iyi bir fikir. Ama bu fikir dünyayı değiştirecek, bütün sanatçılar burada, herkes gelsin falan diye. Bir anda orası pazar yerine dönüşünce; balon ortaya çıkıyor. Yani abi durun daha teknolojinin oraya gelmesi, internetin bütünsel çalışabilecek noktaya gelebilecek protokollere sahip olması, hızlara sahip olması belki on sene yirmi seneki işken, adam firmanın adını Metaverse diye değiştirdi. Çünkü Facebook batmaya gidiyordu. Ama Metaverse diye bir şey yok şu an. Balon. Aynı şeyi yapay zekâ ile de yaşıyoruz. 2023 Mayıs’ta galiba, Goldman Sachs bir rapor hazırladı. Hazırladığı raporda şunu diyordu: Generative AI, üretken yapay zekâ, şu an vadettiklerini gerçekleştirirse, on sene içinde batı dünyasındaki insanların dörtte biri işini kaybedecek. Yapılan işlerin de artık yüzde yetmişden fazlası yapay zekâ ile yapılmıyorsa bile, yapay zekâ desteğine muhtaç olacak. Bununla beraber bütün bu ülkelerin gayri safi milli hâsılası yani GDP’leri yüzde sekiz oranında bir zıplama gerçekleştirecek.

Bu kurumlar verimlilik artışını takiben, herkesin işsiz kaldığı senaryoyu verimlilik artışı diye tanımlıyor. Böylelikle çok daha ferah bir döneme girecek dünya. İşte buradan sonra da şey tartışmaları çıktı zaten. Çok insan işsiz kalacak ama çok para olacak. Evrensel temel gelir tartışmasını tetikleyen de zaten bu teori. Metaverse konusunda da Özgür Mumcu bir tweet atmıştı hatırlıyor musun Ümit? “Bu Metaverse işinin Mecidiyeköy’den arsa almaya döneceğini hiç tahmin etmemiştim” diye. Gerçekten…

Ü.A: Evet, satın alanlar şu anda battı. Yine de bir şey daha var, o da Amerika’da. Onunla ilgili yazmıştım. Amerika’da, felaket senaryolarını sürekli kongrede konuşan bir lobi grubu tespit ediyorlar. Sonra arkasında kimlerin olduğuna bakınca ortaya en büyük oyuncular, OpenAI’lar çıkıyor. Yapay zekâyı icat eden adamlar, “Neden felaket senaryolarına bu kadar yatırım yapıyorlar.” diye konuşuyorlar. Araştırıldığında ise bir düzenleme istendiği ortaya çıkıyor. Küçük oyuncuların sektöre girmesinin belli ölçüde engellenmesini ve sadece büyük oyuncuların sahada kalmasını istiyorlar. Amaç ise rekabetin azaltılması. Bunun için icat edenler bile felaket senaryolarına yatırım yapar hale gelmeye başlıyor. Bu noktada da insanlığın sonunun gelmeye başladığını görüyoruz. 

C.Ö: Bununla beraber korkunç durumu öngöremeyiz. Dünyada, her şeyi değiştirebilecek ve kırılabilir bir dönemden geçiyoruz. Mesela siyasi olarak. Dünya on sene sonra daha mı sağcı olacak, yoksa yükselen muhafazakâr dalga bir noktada başarısız olup patlayacak mı? Ne olacağını bilmiyoruz ve bunlar her şeyi çok etkileyecek. Ayrıca, Çin-ABD arasındaki gerilimin gerçekten bir kazananı olacak mı? Çin’de bir taraftan her şey çok iyi gidiyor gibi görünürken diğer yandan bankacılık sistemi batıyor ve bunun sonuçlarını bilmiyoruz. Diğer taraftan ciddi nüfus daralması yaşayan Batı ülkelerinin aksine, daha sefil ve göç almaya müsait toplumlara sahip ülkelerde olağanüstü nüfus artışları yaşanıyor. Dünyada gıda sıkıntıları, küresel ısınma gibi olağan senaryolar var ama bunların hiçbirinin olacağını bilmiyoruz. Bu kadar çok belirsiz değişkenin olduğu ve insanların bu değişkenlerin sonuçlarını kendilerinin belirleyeceği bir dönemde, tahminde bulunmak zor. Tahminde bulunmak zor olunca sigortacıya gidersin. Bilmiyorsan risk gözünde büyür. Mesela çocuğunun nerede olduğunu bilmiyorsan aklına kötü senaryolar gelir. Dünyanın geleceği için bu kadar belirsizlik, bizi daha kötü senaryolara hazırlanmaya itiyor.

Ü.A: Yani, 90’larda kim 2020’lere geldiğimizde Avrupa’nın bu kadar gerileyeceğini öngörebilirdi ki? Şu anda Avrupa, her alanda Çin’den ve Amerika’dan geri kalmış durumda ama Avrupa 90’larda bunu göstermiyordu.

D.B: Bir gün yapay zekânın dünyayı ele geçirebileceğini söylüyorlar. Eğer böyle bir senaryo gerçekleşirse bunu yapan yapay zekânın kendisi mi olur, yoksa arkasında bir insanın yazdığı yapay zekâ mı bulunur?

C.Ö: Zaten hep aynı konu tartışılıyor, muktedir yapay zekâdan korkuyoruz. Bütün dünyadaki her şeye ulaşabilen yapay zekâ, tıpkı Person of Interest’te anlatıldığı gibi ya da Skynet gibi. Dünyadaki her şey ulaşabilen, bütün bankalara transfer yapabilen, anında sahte kimlik üretebilen, interneti istediği gibi manipüle eden ve sunucuların fişini çeksen bile yok edilemeyen bir yapay zekâdan korkuluyor.  Böyle şeyleri yapabilen ve yok edilemeyen bir enstrüman varsa, asıl korkutucu olan bunu kullanacak insandır. Biz insanların yapabileceklerini es geçiyoruz ve teorik bir Skynet’ten korkuyoruz. Hâlbuki insanlar o kadar korkunç ki, bu korktuklarımız gerçekleşecek. Yapay zekâ modellemelerini iyi kullanan ülkeler, fiilen savaşmadan pazarlık masasına oturacak. Bu simülasyonun sonuçlarını kullanarak, savaş yapmadan da istedikleri avantajları elde edebilecekler. Böyle bir geleceğin bizi beklediğini okumuşsunuzdur. 

Ü.A: Uzlaştıran bir yapay zekâ var, MIT’de çalışıldı. İki tarafı uzlaştırabilen ve bütün argümanları herkesin kazanabileceği noktaya getiren bir diplomat yapay zekâ. 

C.Ö: Biz yapay zekâdan korktuğumuzu konuşuyoruz ama insanın ne kadar korkunç olduğunu unutuyoruz. Korktuğumuz her şeyi insanların yapacağını düşünüyorum. Yapay zekânın tek başına bağımsız bir şekilde karar vermesine gerek yok, 

her şeye muktedir. Bunu sosyal medyalarda görüyoruz ve sonuçlar korkunç. 

Ü.A: Meşhur bir ataş deneyi vardır yapay zekâ ile ilgili, biliyorsunuzdur. Bilgisayara emir veriyorsun ve “Üretilebilecek maksimum sayıda ataş yap” diyorsun. Bunu söylediğinde her şeyi yok ederek ataş yapmaya başlıyor. Aslında komut yine insandan geliyor.

O.G: Çok uzun yıllar boyunca insanlar, canavarlardan ve bilmedikleri şeylerden korktular. Popüler kültür ürünlerinin çıkmasından sonra ise canavarları ve robotları dostumuz ilan ettik. Belki de insanın korkularıyla yüzleşememesinin sebeplerinden biri de budur. Oyunlarda herkes ben robotların veya canavarların yanında yer aldım diyor. Belki de insan, varoluşsal olarak karşılaşmaya hazır olmadığı için korkusunu farklı tarafa yönlendiriyor. 

C.Ö: Benim bir saattir anlatmaya çalıştığım hikâyeyi çok basit ve güzel şekilde özetlediniz. Tabii yapay zekânın korkulacak şeyleri olduğunu da not etmek lazım. 

Sedat Erol: Bazı alanlarda yapay zekâ modelleri çok daha uzman durumda, özellikle veri analizi alanlarında. Başlangıç seviyesinde olan bir insanın, herhangi bir uzmanlık alanında aldığı fayda 1x ise orta düzeyde uzman bunu 10x faydaya götürebiliyor. Geçmişte bir insanın tek bir alanda uzman olması yeterliyken gelecekte birden fazla uzmanlık mı gerekecek?

Ü.A: David Autor isimli bir yazar, Noema dergisinde bu konuyla ilgili çok güzel bir makale yazmıştı. Her zaman yapay zekânın bütün işleri ele geçireceğinden, işsizlik sorunu yaratacağından konuşuyoruz. Baktığımızda Sanayi Devriminden sonra toplumun kötüye gitmesine neden olanlardan biri de elit uzmanlıklardı. Doktorluk, mühendislik gibi bazı uzmanlıklar elit hale gelmişti. Bunun için ya zengin ya da zeki olmak gerekiyordu. Yapay zekâ ile bu uzmanlıklar daha az eğitimle yapılabilir duruma gelecek. Böyle olunca da orta sınıf, toplumda daha tabana yayılacak. Orta sınıf daraldı, elit uzmanlık modelleri durumu buraya getirdi. Neden bu duruma kötü bakıyoruz? Belki de elit uzmanlıkları orta sınıfa yaydığı için insanlar daha az eğitimle daha iyi yerlere gelecekti. Bence bunun en çarpıcı örneği, bugün çocuğumun ya da başka çocukların aldığı eğitimin büyük bir kısmının dil eğitimi üzerine kurulu olması. Özellikle Türkiye gibi İngilizce konuşmayan ülkelerde bu o kadar büyük bir zaman kaybı ki. Yapay zekâ dil eğitimini neredeyse gereksiz hale getirmek üzere. Apple’ın CEO’su Tim Cook, Fransa’da yazılımcılarla konuşuyor. Böyle bir konferans ortamında, “ Bırakın İngilizce öğrenmeyi, dil öğrenmenize gerek yok. Siz yazılımınıza odaklanın, ileride yabancı dil diye bir şey kalmayacak.” diyor. Türkiye’de eğitime harcanan bütçeler inanılmaz, bu bütçe ve zaman demek. Belki de daha az eğitimle daha iyi işler yapılabilecek. Bu da toplumda beklendiği gibi kötü değil, olumlu etkiler yaratabilir. Doğal senaryoda yapay zekâ bütün işleri ele geçirecek, insanlar yapacak iş bulamayacak. Bir senaryo daha var, daha az eğitimle daha nitelikli işler yapılabilir. Bu sayede ise çok para kazanması gereken ve şu an aşağılanan, el becerisine dayanan işler yükselebilir. Yapay zekânın vaftiz babası dedikleri Geoffrey Hinton, bu sene Nobel aldı. Ona bir konferansta “Gençlere ne önerirsiniz?” diye soruluyor. O ise “Sıhhi tesisatçı olmalarını önerebilirim.” diyor. Çünkü bunlar yapay zekânın kolay yapamayacağı, ele becerileri gerektiren işler.

C.Ö: Noah Harari’nin “21. yüzyılda en iyi meslek, öğrenmektir.” diye bir sözü var. Zuckerberg’e katıldığı programda yapay zekâ ile ilgili Facebook’taki gelişmeleri soruyorlar. O da birkaç seneye yazılım mühendislerinin yapabileceği her şeyi yapay zekâların yapabileceğini söylüyor. Yani personelin büyük bir kısmının işten çıkarılacağını söylüyor.

Ü.A: Sıhhi tesisatçı diye bir meslek var. Eğer benim evimde bir soruna müdahale etmezse evimi su, lağım basar. O zaman, neden benim mesleğim olan yazarlık onun yaptığı işten daha üstün görülüyor. Aslında daha çok ihtiyaç var. Şu anda belki de bu meslekler tam tersine döner ve daha eşit bir perspektiften bakılabilir. 

C.Ö: Yapay zekâdan korkmamak gerekiyor. Bizim ve beraber çalıştığımız insanların temel çıkış noktası bu. Edebiyat yayıncılığında çevirmenler, yayıncılıkta metin yazarları, videograflar, editörler benzer bir korku yaşıyorlar. Yapay zekâ işleri kolaylaştıracak ama bunların hepsi birer araç. 

İşin sonunda hepimiz sürekli öğrenmek zorundayız, dünya bizi buraya getiriyor. Bunu sadece işçiler veya üniversiteden mezun olmuş meslek sahipleri için söylemiyorum. Bu her aşamada, mevki ve pozisyonda zorunluluk haline geldi. Buna pandemide bir reaksiyon gösterdik. Boş durmak yerine üretken olmakla ilgili birçok şeye maruz kaldık. Gittiğimiz dünya böyle ve bunu kabullenmek zorundayız. Sokrates’teki herkes Sokrates’te yetişti ve gelişti. Buraya gelmiş olanların bile başladığı günle bugün arasındaki görev tanımları tamamen farklı. Ayrı görev, farklı şekillerde yapılmak zorunda ve hayatınıza sürekli yenilikler giriyor. Bu yenilikler göz korkutmasın, bir sabah uyandığınızda her şey farklı olmuyor.  

Diyelim ki videographer olarak çalışıyorsunuz, yaptığınız işte daha gelişmiş bir şey çıkıyor. Onu kullanmaya başlıyorsunuz. Sonra sosyal medya paylaşımları ve alt metinleri yazmak için kullanacağınız gelişmiş yapay zekâ modelleri çıkıyor. Onu kullanarak, daha hızlı yapmaya başlıyorsunuz ve yeni bir şeyler öğreniyorsunuz. Hiçbir şey öğrenmeseniz bile, bir sene sonra arkanıza dönüp baktığınızda hayatın hızlı geçtiğini görüyorsunuz. Böyle bir tehlike var ama bundan korkmak gerektiğini düşünmüyorum. Bunu, üniversiteden mezun olan ve yapay zekâ benim kariyerimi etkileyecek diye korkan insanlar için söylüyorum. 

Ü.A: Ben daha çok eğitimin kişiselleşeceğini söylüyorum. Müfredat diye bir şey var. Özellikle ortaöğretimde daha baskın ve farklı sosyoekonomik gruplardan farklı öğrenme hızı olan milyonlarca çocuk var. Bu çocukların, aynı şekilde öğrenebileceğini öngören ve genelleştirilmiş bir müfredat var. Müfredattan ziyade belirleyici olan çocuğun öğrenme hızı, ilgi alanı ve sosyoekonomik şartları. Çocukların bir yapay zekâ tarafından daha iyi eğitilebileceğini düşünüyorum. Burada da eğitimciler ve öğretmenler daha çok yönlendirici pozisyona geçecek, bilgiye hangi yollardan ulaşabileceğini vermeleri gerekecek. Kişiselleştirilmiş eğitim çok önemli. Mevzu, bazı konularda uzmanlaşıyor olmak ve o konulara kendinden bir şeyler katmak. Olay, kendi üslubunu ortaya koyduğundan daha iyi bir yere gidecek. 

Herkes her şeyi yapabilir hale geldiğinde belirli bir vasatlıkla eşitlendi. Benim yazılarımın şekli de yapay zekâ çağında bir şekilde değişti. Artık daha kişiselleştirilmiş hikâyeler anlatıyorum ve yazının başına, konudan çok alâkasız görünen hikâyeler anlatarak başlıyorum. Ondan sonra ise doğru bilgiye bağlıyorum. Artık doğru bilgi vermenin bir anlamı yok, bilgi herkesin ulaşabileceği noktada. Ben, insanların bilgiyi daha kolay içselleştirebileceği hale getirmekle yazarlık yapabiliyorum. Hem başında hem sonunda kişiselleştirmeye yönelik unsurlar, konuyu eğlenceli ve anlaşılabilir hale getiriyor. Yapay zekânın yapamayacağı, insan faktörünü ortaya koyan bir iş çıkıyor. Geçenlerde beta kuşağı üzerine bir yazı yazmıştım.

U.Y: Bu arada kuşaklar ile ilgili ne düşündüğünüzü merak ediyorum.

Ü.A: Bu biraz ticaretle ve tüketimle ilgili. Biz analog çağında doğduk, televizyon vardı ama internet yoktu. Bizden sonrakiler internetin içinde doğdu ama ondan sonrakiler de sosyal medyanın içinde doğdu. Şu anda doğanlar ise yapay zekânın içine doğuyorlar. Teknolojiye baktığımız zaman çok daha farklı. Mesela ehliyet sınavına girince motor ile ilgili sorular cevaplamak zorundaydık. Şu anda hiçbir arabanın nasıl çalıştığını ve nasıl tamir edileceğini bilmiyoruz. Hepsi devrelerden oluşan bilgisayarlar ve uzmanlık istiyorlar. 

O çağda yetişen, motorun nasıl çalıştığını öğrenmekle yükümlü olan çocukla; şu anda bunun karmaşık bir makine olduğu bir yerde büyüyen çocuk aynı olmayacak. Kuşaklara, tüketim alışkanlıkları üzerinden değil de teknoloji üzerinden bakmak daha mantıklı. 1 Ocak 2025 tarihinde beta kuşağı doğdu ve alfa kuşağı da bitti. Ondan önce ise Z kuşağı vardı. Beta kuşağının en büyük özelliği ise kendisinin bir makineden farklı olduğunu anlatabilmek. Daha iyimser yerden bakan bir neslin gelebileceğine ilişkin bir iyimserliğim var. 

C.Ö: Böyle bir şey gerçekten olacak mı? İnsani bir yerden bakan bir nesil hayali gerçekleşecek mi? Çok düşük bir ihtimal. 

Ü.A: Çok umutsuz olmamak lazım. İnsanların üzerinde uzlaştığı gerçekliğin tarihi yüz elli yıl falan. Fransız Devrimi olurken otuz kilometre ilerideki kasabada kimsenin bundan haberi yoktu. Şu anda bu iletişimle ve teknolojiyle ortaya çıkan bir şey. Sonradan yavaş yavaş yayılıyor ve aynı yavaşlığa dönmemiz lazım. Tarihe not düşmek değerli. Ceza Mahkemesinin bir davada Netanyahu’ya “Sen suçlusun” demesi hiçbir şeyi değiştirmeyecek, biliyoruz. İstanbul’da İkinci Körfez Savaşı zamanında sembolik bir mahkeme kuruldu ama kimsenin işine yaramadı. Nazi döneminde Sophie Scholl’ün “Slyde” deyip, iki gün sonra idam edilmesi hiçbir işe yaramadı. Kazanmaktan öte belki de bu hikâyede not düşmek üzerinden gidilmeli. 

U.Y: Biraz hukuk kısmına gelmek istiyorum. Sizin “Uluslarüstü Yapay Zekâ Düzenleme Komitesi” diye bir söyleminiz vardı. Hatta Cumhuriyet’te ondan bahsetmiştiniz. Sizce öyle bir yerden düzenleme yapılabilir mi?

Ü.A: O da düzenleyici bir kurum gibi aslında, regülasyonla ilgili. Tarihte ne zaman bir teknoloji veya yenilik gelmişse, peşinden bir kaos gelmiş. Gromofon ve müzik okuma makineleri icat edildiğinde enstrüman satıcıları, “Bundan sonra hiç kimse enstrüman almayacak çünkü zaten herkesin evinde gramofon olacak. Enstrümana ne ihtiyaç var?” diye düşünmüşler. Fakat müziğe ilgi iyice artmış ve müzisyenler “Kimse artık konser dinlemeye gelmeyecek, biz nereden para kazanacağız?” demişler. Bunun üzerine plak teknolojisi çıkmış, plak satmışlar ve para kazanmışlar. Aynı olay MP3 çıktığı zaman da oldu. 2000’lerin başında müzik sektörünün battığı söyleniyordu. Geçen gün Ferdi Tayfur vefat etti, aylık üç milyon lira dijital telif geliri olduğu söyleniyor. Sabredince düzenleniyor ve bu yapay zekâ için de geçerli. 

Biz, Yeni Medya 451’de yapay zekâ ve hukuk diye bir bölüm yapmıştık. Orada yapay zekâ üzerine birçok davayı incelemiştik. Çalışması çok keyifliydi, yapay zekânın karar verdiği birçok şeyde bizim itiraz hakkımız olacak. Kredi talebimizi insanlar reddetmiyor. Bir bilgisayar, bankacılık sistemindeki bir yapay zekâ aracı karar veriyor.

O zaman kime dava açacağız? 

Yapay zekâya dava açmamız gerekiyor. 

Amerika’da bununla ilgili birçok dava var. Şartlı tahliyelerde yapay zekâ, ırklara göre önyargı gösterebiliyor. Bunlar hep olacak, önce bir kaos çıkıyor 

ve ardından tartışmalar geliyor. Tartışmaların ardından düzenleme ve normalleştirme geliyor. Sonra işte başka bir yenilik, başka bir kaos. 

U.Y: Telif meselesine gelmek istiyorum. Karikatür dergilerinin yaşadığı sıkıntı, karikatürlerin serbest dolaşımından kaynaklanıyordu. Bu işler sosyal mecralarda çok kolay paylaşılabilir halde.  

C.Ö: Bunlar aşılacak. ABD’de emsal oluşturacak bir dava dönüyor, “Class Action Lawsuit” kamu davası. Bu kamu davası birçok bireyi ilgilendiriyor. Yani bir kamu davası açıyorsunuz ama mağdurların hepsi adına aynı anda açıyorsunuz. Dolayısıyla o davayı kazanırsanız, sizin adına dava açtığınız herkes tazminattan payını alıyor. Şimdi Stable Diffusion’a açılmış büyük bir dava var. İnternetten çekilerek sisteme entegre edildiği için çekilen görsellerin hepsinin telif sahipleri adına açılmış. Bu davanın sonucu çok belirleyici olacak. Orada adil kullanım diye bir tanım var. “Bu adil kullanıma girecek mi, girmeyecek mi?” sorusunun tartışması yaşanıyor. Midjourney, Stable Diffusion’un sahibi olan adam ise “Esinlenmeden, temel almadan hangi sanat eseri olabilir ki?” diyor.

Bir yandan da kopyalanan, antrenman 

için kullanılan görsellerin; yapay zekânın kendi ürettiği görsellerde de tekrar ettiğini görüyoruz. Mesela GetImages filigranı olan görselleri aldığı için bazı görsellerinde sağda, bazılarında solda GetImages logosu çıkıyor. Böyle olunca GetImages de davaya giriyor. Bu dava, dünyayı demokrasiye nispeten önem verdiğini söyleyen bir tarafın mı yönettiğini belirleyecek. Davayı Stable Diffusion, Midjourney kaybederse, yapay zekâlar internetten antrenman ve entegre için çekecekleri verilerin hepsine telif ödemek zorunda kalacaklar. 

Bu sadece Batı dünyasında geçerli olacaktır ve Çin’i durduramayacaktır. Dolayısıyla yapay zekâ sahipleri, internetteki bütün içerikler için para ve telif ödemek zorunda kalacaklar. Bu durum çok adil ve hak edilen bir durum. Kafana göre milletin resmini kullanıp, sistem geliştirip, para basamazsın. Bir yandan da telif yasası anlaşmalarına dâhil olmayan ülkelerin sistemlerini geliştirdiklerini, geliştirmek için kullandıkları algoritmaların veri toplayarak yapay zekâ konusunda ön plana çıktığını görebiliriz. Aynı şey silah, savaş ve bütün alanlarda kullanılacak yapay zekâlar için de geçerli. Bir ikilemle karşı karşıyayız. Çin’in dünyayı ve bizi yönetmesinden korkuyorsak, demokrasiden maalesef vazgeçmek zorundayız gibi görünüyor.

U.Y: Hem yeni medya-toplum ilişkilerini hem de yapay zekâ-insan ilişkilerini derinlemesine tartıştığımız bir söyleşi oldu. Vakit ayırdığınız ve dosya konumuza katkı sağladığınız için çok teşekkür ederiz. İyi ki bizi kırmadınız, geldiniz.

Can Öz & Ümit Alan: Bütün soruların erkekler tarafından sorulup, bütün cevapların erkekler tarafından verildiği programın sonu da hakikaten çok güzel oldu. Çok güzel sorular sordunuz, teşekkür ederiz. (Gülerek)

Can Öz ve Ümit Alan ile Yapay Zekâ yazısı ilk önce Context Dergi üzerinde ortaya çıktı.