Anthropologist and communication sciences researcher Professor Erkan Saka delves into the concept of techno-feudalism and the shift from a once-decentralized internet to a landscape dominated by a few major tech oligarchs. Exploring the structural transformation of digital platforms, algorithmic hegemony, and our increasing parallelism to “digital serfs,” Saka unpacks how Big Tech corporations control both internet infrastructure and user data without democratic oversight.

Elif Başlantı: Hello, Professor Saka. Welcome. We are very happy to have you here. Can we start by getting to know who you are?

Erkan Saka: Thank you for the warm welcome. First of all, I appreciate the invitation. I am a faculty member at Istanbul Bilgi University in the Department of New Media and Communication. I have been working on new communication technologies for many years. Overall, I am trying to do this within a field that can be considered media anthropology. And here we are today, that’s how we got here.

Mustafa Burak Avcı: We chose the topic for the special issue of the magazine we are publishing as “Techno- Feudalism”. First of all, could you tell us what Techno- Feudalism is and what we should understand when we hear about it?

E.S: I don’t study this literature directly, but roughly speaking, we can say that a number of large technology companies dominate internet usage in a feudal manner. We can’t talk about a complete monopoly, but it can also be called an oligopolistic market. Sometimes the names of seven tech companies are mentioned, sometimes even more. These companies control the infrastructure and content of the internet tools we use daily. Since there isn’t a democratic process involved, a new concept has emerged that particularly references the Middle Ages.

M.B.A: Reflecting on the 90s and 2000s, when people believed in rapid Internet progress and social democratization, thinking wars were over and to raise a quesiton: “How technological advances Given the conservative nature of techno-feudalism, how are technological advances currently able to bring feudalism back? What are we doing wrong?

E.S: It is Highlighted that the medieval concept mainly focuses on property relations. Currently, it’s hard to determine what is progressive or regressive. Surprisingly, there’s been an unexpected development: widespread disappointment across researchers, social scientists, the public, and internet users. Many were initially pessimistic, but a new communication tool still emerged, offering some benefits. It was claimed to ‘bring world peace’ and to aid democratization to varying degrees.

However, these hopes haven’t materialized today. Not only did they fail, but democratization also didn’t fully occur. The internet’s initially decentralized system has shifted toward centralization, dominated by 6-7 major companies, contradicting democratic ideals.

Initially controlled largely by the U.S., the internet’s influence was tied to American foreign policy. Now, large tech corporations feel no need to pursue democratization, as their dominance already gives them significant power. When combined with political influence, this resembles feudal sovereignty, where powerful entities can control content and exclude users at will.

M.B.A: Capitalism continuously creates monopolies and oligopolies, which are not new. History shows technological breakthroughs but today, a new discussion emerges: how did the Magnificent Seven become so wealthy? Why is the mode of production changing, and is capitalism ending? What’s different today?

E.S: Is it truly wrong to look back and evaluate? While there’s a pause before and after the internet era, similar situations likely occurred earlier. America’s golden age post-1950s was marked by technological dominance, with at least one rival, the Soviet Union, leading at times. However, within the Western world, America’s technological supremacy was clear. During that period, the system was more centralized and state-managed, yet certain brands held significant dominance. After the 1980s and 1990s, some brands gained prominence and products from the Far East entered the market. They have entered a new era, but the period preceding it was one of domination. While debates and issues like central-peripheral dynamics were discussed, today’s landscape features technology companies, which are better described as a feudal, fragmented structure rather than a unified dominion. The journey to this point traces back to the information revolution starting in the 1960s, in which industrial production gradually shifted toward information and data as the source of power. Baudrillard, whom you focus on, would likely be astounded by today’s reality if he saw it in the 1980s.

Back then, the media was less overwhelming, but information’s influence was steadily growing, a trend amplified by the internet, leading to a significant leap. Now, major tech giants are fundamentally data-driven; the transformation of information into data has become the core of power. This development partly stemmed from a lack of regulation without intervention; each company monopolized its domain. While varying in other countries, within the American system, this environment fostered such growth, with regulation only briefly considered during Democratic administrations before shifts in power. Ultimately, placing data at the center means that companies harnessing data now shape this new global order.

“The internet’s initially decentralized system has shifted toward centralization, dominated by 6-7 major companies, contradicting democratic ideals. Initially they were controlled largely by the U.S.”

M.B.A: We’ve observed similar patterns with Bitcoin and virtual currencies. When unknown enters the state realm, regulation follows. Yet, states seem to retreat regarding companies involved in techno-feudalism discussions, especially as Elon Musk consolidates power and possible sanctions are rolled back against Jeff Bezos. Could this signal a shift in the relationship between state and capital, moving away from states regulating and profiting from capital? How do you interpret this shift?

E.S: I believe it’s premature to draw such a conclusion because we still don’t fully grasp these relationships. What we do know is that the Silicon Valley myth was largely created by the American government. There’s no simple story of Stanford University was founded, leading to incredible startups, and then Silicon Valley was born. “When the U.S. fell behind the Soviet Union technologically, it responded with signifi cant investments that laid the foundation for these ventures.” The idea that “Libertarian rhetoric dominates Silicon Valley” is actually misleading, either self-deception or a false impression. Libertarians claim, “We don’t want government involvement,” yet many large companies, including Elon Musk’s, could not have amassed such power without government contracts. Therefore, the dynamics of reliance between these entities are complex. It’s not entirely accurate to say that Big Tech directly controls the U.S. government, as there are mutual interests involved. Snowden’s disclosures also demonstrated that these social media platforms provided extensive intelligence and shared data with the U.S. government. TikTok was the fi rst to challenge the American monopoly; when it achieved great success in the U.S., attempts were made to block or restrict it.

“They could scarcely escape, as they were largely regarded as the property of their feudal lord with no alternative way of life. Today, however, there are different options available to us. The situation isn’t as strict now, but most users can’t fully disconnect from the digital world.”

M.B.A: I think the closing events are still on the agenda.

E.S: Yes, I believe the ownership structure has also shifted. In U.S.A, interference in the algorithm implies a change in the entire American foreign policy. When issues arise, they claim, “Then we will intervene.” This situation has made their mutual relationship more apparent. It’s important to highlight that this is not a one-sided scenario. The U.S. government also gains significantly from these companies. When they previously advocated for internet freedom as a foreign policy issue, it was actually a form of PR aimed at countries targeted by the American government. Looking back now, this is much clearer. Additionally, it’s worth noting that last year, Big Tech was the group that lobbied the most in Washington and spent the most on lobbying. Now, these tech companies are investing even more money there than traditional capital. As I mentioned, there is a mutual relationship between them.

E.B: Since the last U.S. election, discussions on algorithmic hegemony have grown. If a Techno-Feudal system becomes fully integrated, will algorithms cause social change by limiting freedom and choices?

E.S: If the current course remains unchanged, the worst-case scenario depicted here may come true. Fortunately, people are inherently creative and always find ways to resist.

Things rarely unfold exactly as planned because, if they did, we might live in a world where our freedom is stripped away, and algorithms dominate decision-making. In fact, we already live in part in that world, where algorithmic systems influence our daily lives, yet many vulnerabilities remain. These vulnerabilities give us some room to maneuver.

If Big Tech or Elon Musk controlled everything, they would eagerly create a dystopian future, but cracks inevitably appear. History shows that leaving Big Tech unchecked often results in harmful outcomes, although most companies are not inherently malicious. They simply view the world from their own perspective. Elon Musk and Mark Zuckerberg, for example, are focused on their own interests and rarely care about democratization worldwide. The era of Google’s “Don’t be evil” slogan is over. Without such ethical concerns, they feel no obligation to consider individual users. Consequently, it falls on us to protect ourselves.

Additionally, Big Tech’s insensitivity and ineptitude regarding social issues highlight the need for interventions at every level off civil society, initiatives, and governments. Without these efforts, as you mentioned, a dystopian future could emerge, eroding human freedom.

M.B.A: The narrative is harsh, suggesting, “You will techno-feudalize and become serfs.” Could today’s dystopia be self-created? Using social media, liking, and effort might also reinforce algorithmic hegemony.

E.S: I’m uncertain if it’s worth delving too deeply into conspiracy theories. Should we really be pulled further into such worlds? However, sometimes inducing fear can be effective in reaching those who are afraid. It’s unclear whether this is intentional or accidental. For instance, constant criticism of a group can cause people to fear them, and this fear might even lead to that group’s rise to power. I have examples in mind, but I won’t specify them. A similar pattern could exist here, but based on observations, most criticisms seem well-meaning; they aim to prevent the dystopia we’re discussing. Nonetheless, how we critique these issues matters; overly harsh portrayals might be unhelpful. Gramsci’s theories may shed more light on how hegemony is produced, especially since social media doesn’t enter our lives through bullying. It spreads quickly because it’s useful or appears so to us. Despite warnings about data privacy, people continue to use it. This is also worth considering.

E.B: Professor, based on your explanation, I see that consumers have little say and are controlled. Technofeudalism mimics feudalism through digital serfdom. What does digital serfdom mean, and how are we becoming serfs again?

E.S: The techno-feudal analogy is accurate, but I prefer not to be too harsh on the serfdom aspect. We haven’t fully become serfs yet, but the current trend suggests we are heading that way. Historically, serfs were basically the laborers of feudal lords, more like semi-slaves, since most of the land belonged to these lords. Today, a similar situation persists: the platforms we use are not truly ours, and even the content we consume may not legally belong to us. This creates a confusing scenario. Everything you produce is controlled by the platform; if it shuts down or claims to have lost your data, you have little recourse.

This bears a serious resemblance to feudalism. The key difference is that you can now leave the platform, unlike medieval serfs, who had no such option. They could scarcely escape, as they were largely regarded as the property of their feudal lord with no alternative way of life. Today, however, there are different options available to us. The situation isn’t as strict now, but most users can’t fully disconnect from the digital world. Only the elite seems capable of complete detachment from the system. If you leave most platforms, you might not lose much, which is a positive aspect. In the feudal period, survival depended on producing agricultural goods, but today, you can stay afloat even without posting photos. You just miss out on knowing what friends are doing. These platforms help us stay socially connected, but there’s no life-or-death stakes involved. Communication can continue through WhatsApp groups. While platforms haven’t completely boxed us in, it’s still difficult to break those bonds. Sometimes, switching to alternative platforms provides a welcome change. Moving your activity elsewhere is like choosing a different feudal lord, a chance that didn’t exist before and wasn’t easy to find.

M.B.A: The discussion now includes the potential takeover of internet infrastructure technology. For instance, people might say, “I’ll order from Yemeksepeti” without knowing the restaurant. Similarly, taxi stands are replaced by apps, closing traditional stands. It seems we are increasingly creating our own consent for actions.

E.S: You’re right, but as I mentioned, we’re facing a very challenging period. While contemplating how to escape this cycle of Tech-Feudalism, it’s helpful to consider broader perspectives. For instance, why do I use Uber now? I turn to Uber because taxi stands aren’t closing, yet they aren’t functioning properly, and we understand why. There are also local social issues at play. These problems are often exploited by Big Tech feudal lords they sometimes create problems deliberately and then offer solutions, or they simply build their systems atop existing issues. For example, what if children weren’t so captivated by tablets? During my childhood, I could play outside freely. The city provided space for all of us. Today, urbanization has pushed us into digital spaces. To foster real change, social policies that extend beyond the digital sphere are necessary, requiring efforts that go beyond individual action. For example, many local governments worldwide have imposed restrictions on Airbnb. The resulting issues, like increased rent and housing shortages, serve as useful indicators. I believe these local or governmental restrictions offer meaningful signals about how to intervene effectively in the system.

“If you leave most platforms, you might not lose much, which is a positive aspect. In the feudal period, survival depended on producing agricultural goods, but today, you can stay afloat even without posting photos. You just miss out on knowing what friends are doing.”

Umut Yiğit: Professor, in a previous interview with Nurdoğan Rigel, she said, “Social media platforms are invading our private space. This space is becoming both public and private.” From an anthropological and sociological view, how do you describe this transformation? Is private space becoming public? Is the nature of publicness changing, or is our daily public life transforming?

E.S: Let me respond as a true liberal: everything occurs simultaneously. We need a new conceptual framework. While the idea of the public sphere was initially evolving in this direction, the advent of algorithms made organic dissemination of content impossible. Platform-based advertising and business models also enforce this. Most platforms operate this way. Organic content is rarely shared; users must actively oppose the algorithm.

As a result, the originally freer concept of the public sphere has greatly diminished, especially due to Twitter and similar apps. Initially, Twitter was seen as a kind of public space, but over time, we began to reflect more of our private lives. New platforms and initiatives have emerged in this context. Platforms do not explicitly instruct users, but users adapt to the division of roles. Twitter (X) has a distinct structure, while Instagram is assigned a different role. TikTok used to show less of insider views. This necessitates case-by-case analysis and reconsideration of what constitutes publicness. Overall, both the public and private spheres have undergone significant transformation.

Some personal data that we previously regarded as private now appears less so. Clearly, we must reexamine ethical issues using empirical evidence. Since the situation differs across platforms, we cannot directly apply public-space debates to this context. This understanding has become evident.

U.Y: I think a new conceptual framework is needed for the answer.

E.S: Yes, definitely.

Deniz Benzer: We discussed macro-level and structural elements. Based on your anthropology background, what is the micro-level equivalent of these events? What is the relationship between structure and microscale? Does an individual have a unique tactical space, and does it narrow or expand over time?

E.S: Overall, I believe this area has become more limited. Theories by thinkers like Michel de Certeau are relevant here. While some resistance remains, it’s now much harder due to the shift of control to algorithms after the bypassing of the chronological flow. Our ability to challenge the system has thus decreased.

However, people still find ways to bypass censorship or content restrictions imposed by Big Tech through various formats, sometimes even migrating collectively. Although these collective efforts aren’t always successful, we still have the power to decide as a community, for instance, choosing to switch from WhatsApp to Signal. Individual actions rarely achieve results, but once a critical mass is reached, we can compel the system to change certain digital habits.

Recent attempts, like migrating from Twitter to Bluesky or Mastodon, have largely failed, with many returning to X. I personally returned because of the Gulf War situation, but generally, we seek sensation, spreading rumors rather than clear information. We accept chaos in exchange for constant flow. For example, the rise and fall of BeReal show our reluctance to show our natural selves; we prefer filters and poses.

We must ask ourselves the purpose behind our actions. I think we should gather on Mastodon instead of X, but participation remains low. Mastodon has functioned as an alternative for eight years, successful in ways other options haven’t been. Still, we need to understand why we’re not more involved. If we act collectively, we could send a strong message to tech giants. It’s important to view this from multiple angles, acknowledging individual self-criticism but also recognizing that some issues require broader structural regulation.

U.Y: Initially, Instagram only shared posts. As posts became more aesthetic, the “story” format was introduced. Recently, a new feature called Instant was launched, going live immediately after a photo is taken. The system constantly produces new versions to keep content creation lively amid continuous staging. From an anthropological view, how is value formed here?

Erving Goffman

E.S: Erving Goffman described this as the theatrical nature of everyday life years ago. We have always been wearing masks in our daily interactions, even before the internet. Depending on our relationships, we take on different roles, for example, with parents, students, children, or lovers. There’s always an effort to perform and present ourselves attractively. Being authentic can sometimes feel like a bold statement, but in reality, there’s no true ‘natural’ state. We shape ourselves based on the situation at any given moment. Sometimes we aim for internal consistency; other times, we can’t. So, what we see on Instagram isn’t unusual to me; it’s just our way of presenting ourselves publicly.

In this respect, Instagram exemplifies capitalism, constantly generating new commodities with the latest being the “Instant” tool. Certainly, given its vast platform, it can easily incorporate features it finds appealing from other platforms. Currently, people consume content that gives rise to new media types or metas. When users engage with these, Instagram also updates their profiles accordingly. However, humans have diverse perspectives on life. Sometimes, we want to appear natural; other times, we craft a more fictional persona. The reasons behind this variability are complex. As a media theorist, I prefer not to delve into ontological or philosophical debates. From my observations, we tend to mirror the media itself. While media can enhance certain traits we already possess, most behaviors still feel very human. There has also been discussion about “influencers”, who now often seem very artificial. It appears Instagram aims for a more natural look, despite our ongoing posing. Still, “Instant” will also be aestheticized and experimental new meta… That’s the nature of this game.

Sedat Erol: Professor, a study shows that only 20% of the social media content are the ones we ourselves choose, while 80% are ads and promoted posts created by algorithms. We think we’re following our choices, but that’s not true. If we see this feed illusion as Tech- Feudalism, how would you interpret it?

E.S: Currently, I haven’t identified a single concept to fully describe this situation. If I had, I might be famous already. Let’s consider a hypothetical scenario: Tech-Feudalism might not have developed this way; it might have followed a different path. Initially, it was quite different, with a higher chance for organic content and your own content to be noticed and spread. Over time, they devised a new business model, reducing organic growth to the levels you mentioned. Although they could have adopted another revenue stream, they effectively integrated advertising, thereby generating significant profits. Usually, when a system is thriving, people don’t question it or seek improvements for users. It continues until it fails. Currently, with no better options available, we look to Instagram and Twitter. But we know most content isn’t from the accounts we follow. TikTok, on the other hand, has been more successful with personalized content, which explains its rapid rise. Although Meta and Google know us well, they didn’t see the need for personalized content until now. Personally, I find TikTok highly effective because everything aligns with my interests. Other platforms could do the same, but their different business models prevent them from doing so. TikTok is changing now, with more ads appearing, and the content flow may shift. Platforms constantly experiment, and without strong alternatives, they manipulate us, sometimes forcing behaviors.

On YouTube, for instance, to get views, you must run ads; otherwise, watching is nearly impossible. Organic growth takes years to develop. It wasn’t always like this; it evolved over the past 4-5 years. In a few years, platforms may adopt new models that could improve content fl ow. A large user uprising could encourage a shift in system design. For example, AI tools are entirely subscription-based, with paid options pushed immediately. Social networks might evolve in different directions later, but for now, their current operation suits their business interests. We’re compelled to accept this reality.

E.B: Is it possible that what you’re describing could serve as a solution for creating a decentralized internet?

Erkan Saka: Achieving this might be partially possible. Since it hasn’t been attempted yet, the exact risks are unknown. For now, we should monitor how decentralized networks develop and function. I’m cautious because, when blockchain first appeared, it was seen as a nearly unbreakable tool against media censorship. While the immutability of content can be beneficial, it also raises concerns about disinformation. If false information is stored there, it’s impossible to modify or halt its dissemination. Once identified, such issues challenge the idea that blockchain didn’t work either, as it may cause unintended consequences. Currently, decentralization is widely regarded as necessary due to Big Tech’s overwhelming power. Nonetheless, this raises the question: “How can governance be maintained in decentralized systems?’’ We also need to consider this. Currently, social media content is quite poor, and decentralized networks do not guarantee democratization. So, what’s our next step? It’s important to reflect on these questions, but we should still explore these alternatives. The issue is that users today face a few challenges. For instance, techno-feudal lords offers such engaging content that we rarely feel the need to experiment. However, when we do try, we will better understand its potential.

“Currently, decentralization is widely regarded as necessary due to Big Tech’s overwhelming power. Nonetheless, this raises the question: ‘How can governance be maintained in decentralized systems?”’

M.B.A: Today, debates on techno-feudalism divide, with some saying, “This too shall pass,” and others claiming it’s just platform capitalism, not true techno-feudalism. As a media theorist and sociologist, where do you stand on this issue?

E.S: I don’t believe our situation is as dystopian as it might seem. The concept of platform capitalism, I see, doesn’t suggest greater freedom or equal competition. We’re not equally involved in it. Our ability to influence capitalist dynamics is limited. At first, large monopolies regulate and oversee the system. That’s why we’re still in a transitional phase. For example, the impact of artificial intelligence remains uncertain; its transformative potential could shake up the current order. Google, which primarily earns through search, might not fall overnight but could gradually lose importance if it fails to develop new revenue streams. Its dominance as a search engine might diminish. Compared to old feudal lords, tech-oligarchs also operate within quite fragile structures.

“During Trump’s first election, a company called Cambridge Analytica utilized Facebook data to support his campaign. While I don’t believe they alone secured his victory, especially since the Democrats were quite weak, they played a role in micro-targeting voters in what are known as ‘swing states.’ These were states with close votes between Democrats and Republicans, where campaigns tailored their slogans and messages to influence voters.”

E.B: Professor, you mentioned search engine mechanisms. Our data is stored digitally, and our behaviors are commodified. Do these practices deepen surveillance capitalism? How does this exchange ecosystem shape individual political and ideological consent?

E.S: Data analysis and the use of personal data are highly advanced today. Humans are complex; at sub-human or super-human levels, vast amounts of data about us are collected and can be directed. This is already utilized in the commercial sector to stimulate consumption. The internet ordering systems and digital transformation are particularly advanced. My hope is that humans are not entirely stable; we change frequently, and so these mathematical models work to some degree. However, human behavior patterns start to evolve, requiring ongoing analysis. This creates a continuous data chase. Nonetheless, existing data remains valuable. For example, the Cambridge Analytica case, though not very effective overall, appears to have influenced voter behavior during critical moments.

M.B.A: Could you explain a bit more about Cambridge Analytica?

E.S: During Trump’s first election, a company called Cambridge Analytica utilized Facebook data to support his campaign. While I don’t believe they alone secured his victory, especially since the Democrats were quite weak, they played a role in micro-targeting voters in what are known as “swing states.” These were states with close votes between Democrats and Republicans, where campaigns tailored their slogans and messages to influence voters. At that time, Trump nearly won all of these swing states, and the Democrats could have won, too. This illustrates how subtle factors can influence human behavior and lead to specific outcomes. Today’s data is valuable for this purpose, giving those in power influential tools. However, it’s not always effective because people don’t always follow consistent patterns. If they did, sociology and anthropology wouldn’t be needed. Humans can act unexpectedly, which offers hope, but we also follow observable behaviors. That makes data crucial and widely use of data may can shape many of our consumption habits, though we do have some room to escape. In politics, this is even more evident. For instance, when I buy something for personal use, I tend to follow straightforward recommendations. But in political decisions, I don’t always do that, leaving some space for autonomy.

Murat Uluk: When Mansur Yavaş was first elected, he created an alternative to Yemeksepeti, saying, “Restaurants can find a place here, with no commission.” Can municipalities develop apps to break major app monopolies and store data locally?

E.S: The concept of “commons” shared resources relates more to collective situations. For instance, platforms like Facebook could be nationalized gradually. If Mark Zuckerberg finds they aren’t profitable, he might give up, allowing these platforms to become foundations. Many internet services follow this model; Wikipedia is a prime example. It’s the largest data repository, run by a foundation, which could attract advertising but chooses to rely on donations. The internet’s core pillars include organizations like Archive.org and foundation-based models. Although not yet applied directly to social media, these models could be adapted. Such projects are costly and require involvement from local governments or civil initiatives.

Crucially, we should apply lessons learned about the purpose of this service and how its algorithm should reflect that. Transparency in algorithms is vital, especially for public work, as it enables collective input. If an algorithm produces negative outcomes, citizens can support improvements. This approach has proven effective in various cases, though some initiatives, like the Ankara application, didn’t continue. Successful implementation requires good logistics. I believe much of this will become a public activity again. For example, municipal Wi-Fi services were once a form of public service, were later restricted, and could be reintroduced. Governments are increasingly concerned with digital and data sovereignty, leading to more user-supported public efforts. While China and Russia have established their own systems, with genuine goodwill and focus on the user, such models can succeed. Nothing is impossible.

M.U: Professor, considering your experience with FriendFeed and MySpace, how did the ideas you had back then shape your expectations for today?

E.S: There was definitely more hope. Now, I view the internet’s state more critically. In fact, internet users themselves can be problematic. FriendFeed could have thrived independently; those who didn’t maintain it are actually us. There’s a Turkish site where many content pieces are uploaded. I believe this site could have become as popular as Reddit globally. However, the owners acted so greedily and disregarded the users that they initially made good money, but then ruined the platform. I think that site is no longer viable and will gradually fade away. They declared, “Sovereignty must be entirely ours, and there shouldn’t even be moderators. Let’s make money first, then consider other things.” Their greed caused them to lose their standing as a trusted source. I observe similar patterns in the independent media environments I engage with. Friends who receive funding quickly leave us. We actually have talented people, supportive environments, and user potential. Most of the time, we lose because we’re too opportunistic. When faced with this, the Techno-Feudals approach us and

S.E: Professor, about 4-5 months ago, you appeared as a guest on a podcast where your insights on artificial intelligence and academia truly stood out to me. I would like to hear your overall thoughts on how artificial intelligence relates to education.

E.S: It’s been approximately 5-6 years since the emergence of productive artificial intelligence. In my view, this represents the most notable technological shift since the rise of the internet. Although social media, the metaverse, and mobility haven’t directly influenced our curriculum, artificial intelligence has. This creates a serious challenge. For the first time, we need to ask questions like, “How will we handle exams or homework?” Previously, we might have said, “They just copy from Wikipedia,” which was a minor concern. Now, even plagiarism detection tools like Turnitin are ineffective. This technology also directly challenges teachers. We need to reconsider how we deliver education. While students go through their own learning processes, the academic landscape is more impacted because peers work is now easier to access. There’s also an epistemic issue at play. How do we acquire knowledge today? Previously, we complained that “People aren’t reading,” yet some reading still occurred. Now, many rely on a single platform: asking an A.I., which often provides an answer accepted as the final truth. Historically, we would consult Wikipedia or other sources and synthesize information. This over-reliance on A.I. answers raises a serious epistemic crisis, as convenience grows and people stop verifying sources, accepting single answers as truth. This erodes the multi-step process of gathering information, which was educational in itself, prompting questions like “Where should I look?” and “What should I do?” The future is uncertain, but it’s said to engender mental laziness. While this may be partly true, users know that A.I. responses aren’t always sufficient. We adapt by rephrasing prompts to better achieve our goals. I don’t want to present a wholly negative view; even with A.I., we understand that the results are not always adequate on their own, leading us to refine our questions for better answers.

We are still activating our minds, but we’re at a different stage now. It seems we’ve entered a period of transformation. From an academic standpoint, producing writing is now very easy, which can be problematic. Those who criticize this don’t fully understand how the academic process works. Most academics can usually tell if a text was produced by A.I. because academic writing involves a process. Ultimately, more content is being generated. The key question then becomes, “How will your work stand out in this growing pool?” When conducting a literature review with tools like Google, an algorithm runs in the background. Based on your search criteria, your work is either highlighted or overlooked. For instance, I asked A.I. tools such as Elicit, Consensus, and Google Academic Labs, which focus on my main research area, to find my publications. One tool showed my work, while the others did not, and we don’t know how they select results. The question now is, “Whose publications are highlighted?” Could this introduce a new form of data colonialism? We’re still early in these debates. Additionally, there’s concern about what data A.I. is trained on and what information it processes. I’m indirectly involved in a TÜBİTAK (The Scientific and Technological Research Council of Türkiye) project to develop a Turkish Large Language Model (LLM). I’m monitoring how local knowledge is incorporated, as existing global models have limited Turkish data. How will Türkiye’s data be integrated into these models? Countries are developing their own language models, but the quality and content inclusion during construction are crucial.

Academic input could be valuable here, though the process remains complex. There’s also a sectoral aspect: industry believes that sector-specific texts will boost personalized learning, a view I share. It’s beneficial if students want to learn a language or other skills, that’s very positive. We used to struggle with this, often unable to solve certain problems. Perhaps A.I. can clarify these matters for us more effectively. However, questions remain about how it will explain and to whom. This is another concern. I believe we are going through the greatest test since the internet’s arrival. That’s my perspective.

M.B.A: Is it necessary to create initiatives against AI, Techno-Feudalism, and digital companies, individually or collectively? Should we, like Luddites, reject AI altogether? How should we position ourselves within this process? Or should we accept our fate and wait for universal income? What are your thoughts?

Erkan Saka: Earning that income is challenging for us, which is why waiting isn’t an option. Although it would be ideal to wait and enjoy a comfortable retirement, we need to actively support all initiatives and open-source projects within our capacity. Standing behind everyone and making an effort is important. We should also contribute to Wikipedia, which is very strict against A.I. generated content. They employ A.I. bots for editing, but all content is verified by human editors and moderators, which is impressive.

Currently, Wikipedia and its sister projects represent some of the most human-produced content, making them important examples in opposition to AI-generated material. Supporting these efforts is crucial. As a community, we can’t stay disconnected; only a small minority can completely avoid digital life, which most of us depend on to sustain ourselves. Resistance from within is possible, such as reviewing our consumption patterns to reduce intake. Some issues, such as the sector’s concept of “multitasking,” are macro-level and beyond individual control. We need to understand what true “multitasking” actually involves and when it’s appropriate. I love “multitasking” and I believe that I do it very well. However, many people just open multiple screens, thinking it’s effective. It’s important to deconstruct concepts like productivity and ask what real efficiency and results truly mean. We should reassess these ideas for ourselves. I believe in these concepts and strive to improve my efficiency, but beyond sector-imposed language and advertising, we need to find what’s beneficial for us and our environment. This requires internal effort, and sharing ideas and experiences collectively is vital.

“Through mutual learning, we can work more efficiently and live healthier lives. Certainly, beyond this, regulations must be enacted by top-level executives, as that’s the only way to effectively combat these issues. Civil initiatives are definitely valuable.”

With over ten new A.I. tools emerging daily, sharing our insights helps us avoid wasting time. Through mutual learning, we can work more efficiently and live healthier lives. Certainly, beyond this, regulations must be enacted by top-level executives, as that’s the only way to effectively combat these issues. Civil initiatives are defi nitely valuable.

I have a story related to this about 15 years ago, I was walking in Berlin after an event when I saw a group of 15-20 people protesting against Big Tech’s use of our personal data. I initially thought, “What impact can this small group have?” and felt a bit sad. Now, however, the European Union is known for its strict personal data regulations, controlling a vast market with significant influence. The system they’ve put in place is effective, maybe not perfect, but it exists. Reflecting on this, I realize those small efforts and initiatives led to meaningful outcomes. I still believe that a sphere of influence can be established. Today, X is sometimes used to seek justice, showing that these platforms aren’t empty spaces. Still, our work to establish reliable sources must continue, including creating digital archives and mastering control over information and data. That’s why I focus on my website for my main content. While I share on social media to increase interaction, it’s not my primary communication channel. Engagement often offers no real benefits and can even work against us. Sometimes, it’s better to remain unseen.

M.B.A: Thank you very much for participating then.

Erkan Saka: Thank you very much. I am honored.

The Illusion of Daily Life: “The Era of ‘Don’t Be Evil’ is Over” yazısı ilk önce Context Dergi üzerinde ortaya çıktı.

Teknolojinin gelişmesi Web3 ve Blockchain gibi birçok kavramın hayatımıza girmesini sağladı. Ortaya çıkan bu sistemler daha merkeziyetsiz, otoritesiz, güvenli bir sistem yarattı ve pazarlama alışkanlıklarının değişmesine yol açtı. Growth Specialist Okan Agur, Blockchain ve Web3’ün ne olduğunu ve alışkanlıklarımızı nasıl değiştirdiğini anlatıyor.

Okan hoş geldin. Öncelikle seni biraz tanıyabilir miyiz?

Tabii ki. İsmim Okan Agur, 24 yaşındayım. Beykent Üniversitesi Yönetim Bilişim Sistemleri ve Psikoloji bölümlerinden mezun oldum. Şu anda ise Web 3 ekosisteminde ve pazarlama alanında çalışıyorum. Daha önce Web 3 ekosisteminde yer edinmiş birçok projede çalıştım. Şu an ise bünyesinde bulunduğum RZLT şirketinde projeler yapmaya devam ediyoruz. Genellikle Blockchain, NFT, Kripto projelerinde faaliyet gösterdim.

İlk olarak Blockchain ve Web 3 ile başlamak istiyorum. Sence bu sistemler hayatımıza ne gibi yenilikler getirecek ve sosyal medya alışkanlıklarımızı etkileyecek mi?

İlk olarak kavramları anlamamız önemli. Web3’e gelmeden önce Web2’nin ne olduğunu anlamamız gerekiyor. Şu an kullandığımız internet teknolojisi Web2 olarak geçiyor. Şu an kullandığımız sosyal medya uygulamaları bir sunucuda veri topluyor ve bu veriler birbirlerine aktarılıyor. Web3’te ise durum daha farklı, bir sunucu veya sunucuların yaratabileceği problemler yok. Normalde sunucu çökebilir, erişim kasıtlı olarak engellenebilir ama Web3 merkeziyetsiz bir Blockchain teknolojisi kullanıyor. Bu sayede ağ hiçbir şekilde kapanmıyor ve müdahale edilemiyor. Aslında Web3 dışarıdan baskı altına alınamayan teknolojik bir özgürlük vadediyor, bir merkez ve otorite olmuyor. Web3’ü var edebilen ise Blockchain ağı, peki Blockchain nedir?

Aslında ilk olarak kripto varlıklar çıkıyor ve kriptoların kullanılabilir olması için NFT’ler üretiliyor. Veri akışı olması için de bir pazar yaratmak ve alım-satım olması gerekiyor. Pazardaki varlığa değerlilik kazandıran NFT’ler ilk önce görsel veriler olarak ortaya çıktı. Herkes görsele bu kadar para mı verilir diye tepki gösterdi ama bu fikir tamamen yanlış. Blockchain ağında kişisel bir veriye ve karaktere sahip oluyorsun. Ağın içindeki bu varlıklar senin kimliğini yaratıyor ve kimliği işleyebileceğin dijital bir evren var oluyor ve buna da metaverse deniyor. Bu da Blockchain teknolojisinin ve merkeziyetsiz ağların yeteneğiyle web 3’ü yaratıyor.

“Büyük bir dönüşümün içindeyiz, bu yüzden merkeziyetsiz sisteme hemen geçmemiz mümkün değil.”

Merkeziyetsiz sistemi, otoritenin içinde yatırım aracı olarak kullanılması bu sistemi amacı dışında kullanmak olmuyor mu?

Aslında evet, başlangıçta bir pazar yaratılması şart. Büyük bir dönüşümün içindeyiz ve bu yüzden hemen merkeziyetsiz sisteme geçmek mümkün değil. Örnek verirsem, ticareti önce takasla yapıyorduk, takastan sonra ise altın ve madeni paralar kullanmaya başladık ve şimdi kâğıt paraları kullanıyoruz. Aslında hepsi yüklediğimiz anlama bağlı, şimdi ise yavaşça kripto teknolojisine gidiyoruz. Dönüşüm yaşanmaya devam edecek ve merkezi sisteme entegre olacağız.

Mesela “Social Finance” diye bir kavram var. Bu ekosistemi anlatmak için güncel sosyal medya platformlarını düşünelim. Bir içerik paylaştığınızda yüklediğiniz veri sunucu içinde kaydediliyor. Siz birinin içeriğini beğendiğinizde bu veri işleniyor ve arşive kaydoluyor. Blockchain ağında ise merkezi bir sunucu olmadığı için verileri sizin kaydetmeniz gerekiyor. Bunu depolamak içinse ağa tanımlı cüzdanınızdan transfer ve kaydetme ücretleri çıkıyor ve kolektif bir sermaye yaratılıyor. Aslında sistemi var eden ve yaşatan biz oluyoruz, ağlar bizim yarattığımız kimlikler.

Merkeziyetsiz bir sistemin içinde varlıklarımız ne kadar güvende oluyor? Cüzdanımızı, yarattığımız kişileri nasıl depoluyoruz?

Sisteme uyum sağlamak merkezi sistemlere göre daha güvenli çünkü burada varlıklarımızı kişilere emanet etmiyoruz. Sıcak ve soğuk depolama dediğimiz iki sistem var. Merkeziyetsiz sistemde mal varlığın varsa, bir cüzdanın da var olmak zorunda. Bu senin kimliğin ve bu kimlik bir şifre tarafından korunuyor.

Genellikle rastgele on iki kelime veriliyor ve bu kelimeleri isteğine göre sıralıyorsun. Kimseye vermediğin sürece kırılması imkânsız bir sistem. Fakat varlıkları saklamak için güvenilen bankalar böyle çalışmıyor, bütün verileri aynı sunucuda depoluyor. Blockchain ağına bir saldırı yapıldığında önlenmesi daha kolay ve tekil bir sunucu yok. Var olabilecek en güvenli yer demek mümkün. Çünkü bir otorite olmadığı için sorumlu sensin, hiçbir aracı veya muhatap yok. Kişinin tüm finansal sorumluluğu kendine ait, bu yüzden güvenlik ücreti gibi ekstralar yok.

Blockchain ağında yaratılan kimlikler günümüzdeki kimliklerin yerini alabilir mi?

Bunun hakkında yapılan akademik çalışmalar var. Bence daha sürdürülebilir ve güvenli olur ama bu dönüşüm çok kolay olmayacak. Devletlerin ve sistemlerin buna uyum sağlaması lazım. İnsanlar güven duymadığı sürece tamamen bir geçiş sağlanamaz. Merkeziyetsiz sistemde kendi kimliklerimizi oluşturduk ve bunu kullanıyoruz. Ben cüzdanımdaki adresimi domain olarak kullanarak kendime yeni kimlikler yaratabiliyorum. Fakat tam anlamıyla var olabilmek için herkesin kimliğini tanımlamasına ihtiyaç var. Bunu devlet ve regülasyonlar aracılığıyla yapabileceğimize inanıyorum. Henüz sistemin emekleme çağındayız ve her şey çok yeni. Bu teknolojinin duyulmasıyla herkes kollarını sıvamaya başladı. Bugün ise her şey sakin ve emin adımlarla gelişmeye devam ediyor. Çok fazla soru işareti var ama varlığı kabul ediliyor, alternatif olarak düşünülüyor. Dönüşümün başladığını söyleyebiliriz.

Blockchain teknolojisi ve merkeziyetsiz sistemler kendilerine eğitim alanında yer bulabilecek mi? İnsanlar nasıl bilinçlenecek, bununla ilgili atılımlar var mı?

Blockchain dünya üzerinde yapay zekâ gibi sürekli üzerinde çalışılan, literatürde kendine yer edinmiş bir konu olmayı başardı. Bu insanlığın geleceğini ilgilendiriyor ve geliştirilmeye devam ediyor. Bu noktada, Türkiye ekosisteminde de çok fazla gelişme kaydedildiğini söyleyebilirim. Bazı üniversiteler Blockchain teknolojisi ve merkeziyetsiz sistemi ders literatürlerine koymaya başladı. Aynı zamanda çeşitli kamplar da yapılıyor. Bu alan, zaman içerisinde kendine daha çok yer bulacak ve gelişecek. Fakat sistem belli konularda yeteri kadar hazır değil, ekosistem kara para aklama gibi bazı illegal aktivitelere de ev sahipliği yapıyor. Bunun önüne geçilmesi için çeşitli düzenlemeler şart.

Konunun başına dönersek, bildiğin gibi Twitter Elon Musk tarafından alındı ve adı X olarak değiştirildi. Musk bu sistemi merkeziyetsizleştirmek istediğini söyledi. Farklı sosyal mecralarda da bu gibi dönüşümleri görecek miyiz?

Elon Musk bu dönüşümün öncülerinden olmak istiyor, ilk adımı da attı. Amerika ve Avrupa’da birçok ülkede bulunan X kullanıcıları, kendi profil resimlerine sahip oldukları NFT’leri koyabiliyor. Bunu sağlayan bir sistem geliştirildi ve bunu sosyal medyanın dönüşümü için ilk adımlar olarak değerlendirebiliriz. Geleneksel olarak kullanılan hiçbir pazarlama taktiği bu ekosistem içinde çalışmıyor, dönüşüm her anlamda kendine yer buluyor.

Merkeziyetsiz sistemin içerisinde pazarlama ile ilgilenen birisi olduğunu biliyoruz. Sence merkeziyetsiz sistem içindeki pazarlama alışkanlıkları farklı mı?

Geleneksel olarak kullanılan hiçbir pazarlama taktiği bu ekosistem içinde çalışmıyor diyebiliriz. Dönüşüm her alanda kendine yer buluyor. Mesela 2020 yılındaki pazarlama teknikleri ile şimdikiler arasında çok fark var. Web 3’ün yarattığı gelenekler, dönüşüme ayak uyduran hedef kitlesi yeni sistemin getirileriyle şekilleniyor. Geleneksel pazarlama alışkanlıkları da buna ayak uydurmak zorunda, ayak uyduramazsa tutunmak çok mümkün değil. Ayrıca Web 3’te herkesin kendi pazarlama yaklaşımı var, işler böyle ilerliyor.

Gerilla Marketing ve Growth Marketing konularını biraz detaylandırır mısın? Şu anda sıkça kullanılan teknikler hangileridir?

Growth Marketing’in çevirisine “büyüyen pazarlama” diyebiliriz. Bu sistemin temel amacı minimum bütçeyle bir pazarlama kampanyasını hedefe ulaştırmaktır. Asıl amaç organik olarak büyümeyi sağlamak ve tüm imkânları kullandıktan sonra ödeme tabanlı pazarlamaya geçmektir. Bu, verilen emeği optimize etmek için kullanılır. Gerilla Marketing ise viralleri yakalamak olarak düşünülebilir. Örneğin bir viral içerik yakalarsın ve ona katılarak kendi pazarlama kampanyanı geliştirirsin. Herhangi bir Influencer’ın yaptığını kullanabilir veya şirketin paylaşımına zıt bir şey yapabilirsin. Aslında Gerilla Marketing’in birçok farklı yöntemi vardır.

Şu sıralar ünlülerin sık sık NFT projelerini paylaştığını görüyoruz. Her iki hikâyeden birinde NFT projesi reklamıyla karşılaşıyoruz. Bu pazarlama sistemi nasıl işliyor, ünlüler bunu neden paylaşıyor?

Bu işin hem büyük paralar dönen hem de dönmeyen kısımları var. NFT’leri kimisi para kazanmak için alıp satıyor, kimisi ise sanat için alıyor. Bu genellikle kişisel tercihlere ve sanat anlayışına bağlı bir durum. Influencerlar ve sanatçıların bazıları desteklemek için paylaşırken, bazıları sponsorluk ücreti için paylaşıyor. Azınlık olan kesim ise gerçekten sanat için alıyor.

Bize önemli tekniklerden bahsettin, sanırım bu teknikleri öğrenebileceğimiz bir yer yok. Peki, sen bu deneyimi, bilgiyi nasıl edindin?

Aslında hepsi merakla başladı. Pandemi zamanında NFT, Metaverse kavramı çok fazla yoktu, benim de pandemi sürecinde çok vaktim vardı. Bu alana tanıdığım bir abim sayesinde girdim ve araştırmaya başladım. Önce metaverse kavramını merak ettim ve araştırmaya başladım, sonra ise Ethereum kavramını. Bunları, teknik kısımlarını ve protokollerini araştırırken bir anda kendimi şu an çalıştığım firma olan Rezolut’ta buldum. Onlara serbest çalışan olarak yardımcı oldum, daha sonra ise birlikte bir NFT projesine başladık. Bu Meta Slave adında Rusya tabanlı bir NFT projesiydi ve orada kendimi geliştirdim. Topluluk nasıl geliştirilir, NFT nasıl kullanılır gibi konuları öğrendim. İlerleyen zamanlarda kendimi biraz daha geliştirip aynı şirkette yarı zamanlı çalışmaya başladım. Community işlerine yardımcı olurken farklı projeler görme şansım oldu. Bazıları oyun, bazıları NFT ve teknik kısımları içeren işler geliyordu. Bunların dışında altı ay oyun stüdyosunda çalıştım ve orada “Providence” adında bir oyun geliştirdik. Orada sektörün nasıl işlediğini ve trendleri öğrenmek için yola çıktım. Daha sonra D. Studios’ta altı ay boyunca pazarlama alanında çalıştım. ve orada “Providence” adında bir oyun geliştirdik. Orada sektörün nasıl işlediğini ve trendleri öğrenmek için yola çıktım. Daha sonra D. Studios’ta altı ay boyunca pazarlama alanında çalıştım.

Web 3 ve Blockchain sektöründe pazarlama topluluklar tarafından yapılıyor Web 3 ve Blockchain sektöründe pazarlama topluluklar tarafından yapılıyor ve bu “Community- driven marketing” olarak adlandırılıyor. Burada pazarlamayı topluluğun kendisi yapıyor ve topluluğunu ne kadar geliştirirsen, toplulukta senin pazarlama çabalarına organik olarak o kadar katkıda bulunuyor. Ben de oyun sektöründe bunu deneyimledim.

Az önce topluluğun doğal olarak kendi pazarlamasını oluşturmasından ve yapmasından bahsettin. Bunu biraz daha açar mısın?

Community driving marketing, kendi geliştirdiğin bir oyun için kullanıcıların olması gerektiğini vurguluyor. Kullanıcılarının isteklerini anlamazsan kendini geliştiremezsin. Web 3 ve oyun oynama kavramları oldukça yeni olduğundan geri bildirimler önemli. Geri bildirimde bulunabileceğin bir muhatabın olmalı ve topluluk oluşturarak, oyun geliştiricisine doğrudan ulaşmak mümkün. Bu sayede oyunu geliştirebilirsin ve etkinlikler düzenleyebilirsin. Bu, oyun oynayan kitlenin isteklerine önem verdiğini gösterir. Bu sistem merkeziyetçi bir yapıya uygun değil, oyun topluluğu içine kapanık ve fikirlerini açıkça ifade etmeyen bir kitleye sahip. Onların isteklerini anlarsan onlar da sana güvenmeye başlar.

“Bir proje geliştirirken hedef kitleni nerede bulacağını düşünmelisin. Doğru kanalları seçmezsen, verdiğin çaba boşa gider ve geri dönüşlerde azalma yaşanır.”

Bir proje geliştirirken her proje için farklı bir sosyal medya aracını kullanman gerektiğinden bahsetmiştin. Peki, proje geliştirirken hangi sosyal medya platformunu seçmeliyiz?

Bir proje geliştirirken hedef kitleni nerede bulacağını düşünmelisin. Örneğin, bir oyun projesi üzerinde çalışıyorsan Reddit’te birçok oyun topluluğu bulunduğunu bilmelisin. Bu topluluklara katılarak kullanıcı çekebilirsin. Bu zorlu bir süreçtir ama en büyük dönüşler genellikle bu platformlardan gelir.

Platformun doğruluğu tamamen projenin özelliklerine bağlıdır. Hangi alanda faaliyet gösterdiğine bağlı olarak en uygun platformu seçmelisin. Doğru kanalları seçmezsen, verdiğin çaba boşa gider ve geri dönüşlerde azalma yaşanır. Dönüş oranı düşükse yaptığınız iş kötü görünebilir, ancak hedefinizi iyi belirlerseniz geliştirmek daha kolay olur. Başlangıçta bu süreç deneme-yanılma şeklinde ilerler. Zamanınızı harcadığınız yerlere dikkat etmek önemlidir, böylece harcadığınız emek daha verimli geri dönebilir. Ayrıca kullanılan sosyal medya oluşan kitlenin kalitesini de etkiliyor.

Sosyal medya ağımızı seçtikten sonra çalışmaya başladık. Ürünü üretip kitleye ulaşmak zaten ana hedefimiz. Peki, bu ürünü üretmek ve hit hâle getirmek için bu işe saatler harcayan, tecrübeli kişiler mi gerekiyor yoksa şans da önemli bir faktör mü?

Şans faktörü bazen etkili olabiliyor. Çok iyi bir pazarlama çalışması yaptın ve yüksek takipçili biri beğendi. Bu beğeni seni bir anda uçurabiliyor. Bu şans faktörü; ama çok çalışır ve iyi bir sistem geliştirirsen tabii ki başarıya ulaşırsın.

Bir arkadaşım NFT koleksiyonu geliştiriyordu ve bir gün Cem Yılmaz kendisine yazıp NFT işini almak istediğini belirtti. Cem Yılmaz NFT’yi gerçekten iyi bir fi yata aldı ve arkadaşımın NFT serisi bu sayede büyük ilgi gördü. Bir başka projede çalıştığımızda, organik büyümeyi hedeflemiştik. Ancak bir gün ünlü bir gamer ve YouTuber olan L Davis, bizim hikâyemizi beğendi ve kendi YouTube kanalında paylaştı. Bu sayede projemiz kendi kendine pazarlama yapmaya başladı. Bu tür etkileşimler, kelebek etkisi gibi gerçekten önemli olabiliyor.

Projeler size nasıl ulaşıyor, iş yapmaya başlama süreciniz nasıl işliyor?

Bu tamamen ağ oluşturma işine dayanıyor. İşin kendiliğinden gelmesini beklemiyoruz ve potansiyel gördüğümüz bir iş varsa oraya gidiyoruz, kendi potansiyelimizi anlatıyoruz. Yaptıklarımızı, geliştirdiğimiz yönleri göstererek eksikliklerini tanımlayıp yardımcı olabileceğimizi söylüyoruz. Bu şekilde birçok potansiyel müşteriye ulaşıyoruz. Başlangıçta geri dönüşler düşük olabiliyor ama sektörde kendimizi tanıttıkça geri dönüş artıyor. Web 3 ve Blockchain alanında çalışmak istiyorsanız aktif olmanız ve etkinliklere katılıp kendinizi tanıtmanız gerekiyor. Bu şekilde hem çok şey öğrenirsiniz hem de eksiklerinizi görebilirsiniz.

Sektöre yeni girmeyi düşünen veya giren kişiler ağlarını nasıl geliştirebilirler?

Global ve yerel birçok etkinlik düzenleniyor. Örneğin, Türkiye’de “Altcoin Türk” adında bir oluşum bulunuyor. Bu oluşum Web 3 ve Blockchain alanında eğitimler sunuyor ve buluşmalar gerçekleştiriyor. Bunlara katılabilirler, etkinliklere katılıp kendilerini geliştirebilirler ve sektöre adım atabilirler. Sektöre giriş zamanlama ve kişisel tercihlere göre değişebilir. Kaynaklar sektöre giriş için kullanılabilir, karşılıklı bir bilgi alışverişi söz konusu. Eğer karşı taraf da senden bir şey öğreniyorsa, bu faydalı olabilir. Ancak sadece alış veya veriş olarak gerçekleşirse bu tamamen sömürüye dönüşür. Ben verdiğim emeğin karşılığını aldım. Çünkü çalıştığım ekip global de Web2 geçmişine sahip bir kültürden gelen kişilerden oluşuyordu ve kişisel gelişime önem veriyorlardı. Ben de kendimi kullandırmayı seven biri değilim.

Web 3 ekosisteminde karşındaki kişi seni kolluyor, çünkü sen kendini geliştirip onlara fayda sağladıkça onların da iş yükü azalmış oluyor. Bu herkesin işine yarar. Sadece bilgi çalmak, kaçmak yerine katkı sağlamak ekosistemi geliştirmek için daha olumlu sonuçlar doğurabilir.

“Web 3 ekosisteminde tamamen güven sorunu var.”

Peki bir topluluk nasıl oluşturulur, anlatır mısın? Doğru ve düzgün bir topluluk için önemli noktalar nelerdir?

Topluluk oluşturmanın birçok farklı yöntemi var. Önce hedefin ne olduğunu anlamalısın, sonra araştırma yapıp hedef kitleni ve onların isteklerini belirleyebilirsin. Sonrasında topluluğu kurmak için en mantıklı platformu seçmelisin. Bu tamamen sana kalmış ve topluluğun yapısına bağlı bir seçim. Kanalını belirledikten sonra topluluğunu büyütmek için sosyal medya kanallarını kullanman gerekiyor. Kısacası, topluluk oluşturmak için en önemli kriter hedef kitleni belirlemektir.

Projeyi başarıya ulaştırmak içinse SWOT analizi yapmak, daha önce yapılanları ve eksikleri görmek son derece önemli. Negatif yönleri görerek onları geliştirmek, olumlu yönleri geliştirmeyi kolaylaştırır. Daha sonra ise, en önemli nokta sürdürülebilirliğin sağlanmasıdır. Yaptığın işlerin ve projedeki taktiklerin düzenli olarak uygulanması gerekir. Topluluğa odaklanmalı, onların isteklerini ve geri bildirimlerini analiz etmelisiniz. Veriyi işlemek, anlamlandırmak çok önemlidir. Tüm olay veriyi bilgiye dönüştürme sürecinde gerçekleşir.

Güvenilirlik ve marka imajını sağlamak için dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Güven çok önemli çünkü Web 3 ekosisteminde tamamen güven sorunu var. İnsanlar kendilerine güvenmiyorlar. “Rugpull” dediğimiz bir kavram ortaya çıkmaya başladı. Mesela Rugpull’da bir proje yapılıyor, bu projenin arkası boş olduğu için zamanla NFT satışları olduktan sonra proje ortadan kayboluyor. Çünkü arkasındaki kişiler belli değil ve bir güven yok, sadece yatırılan bir para var. Bu ise bir anda ortadan kayboluyor. Bunun sonucunda bir güven sıkıntısı ortaya çıkıyor ve insanlar para kaybediyor. Bu yüzden marka yaratırken güven son derece önemlidir. Kendi imajınızı oturtursanız güven oluşturabilirsiniz. Benim hiç Rugpull projem olmadı ve bu önemli. Daha önce yaptığınız projelere ve çalıştığınız yerlere bakılıyor. Şu anda Comet Eternity gibi ve aynı zamanda e-credis adında bir projeye bakıyoruz. Ayrıca Pol Dead Token adında yeni bir projeye başladık. Bu projeyi verenlerden bir tanesi bahsettiğim kripto ağının en büyük balinalarından bir tanesi. O kişi bize güveniyor ve bir zaman sonra topluluk bize güvenmeye başlıyor. Zincirleme bir süreç oluşuyor, geçmişimiz geleceğimizi belirliyor.

Herhangi bir sosyal medyada şans eseri ürettiğin içerik hit oldu diyelim. Hit olduktan sonra gelen kullanıcıları tutmanın yolu nedir?

Orada olay tamamen topluluk yönetimine giriyor. İlk amaç, kitleyi tutmak için kurduğun topluluğun ona uygun olması gerekiyor. Gelen kişinin toplulukta merak edeceği bir şeyler yaratmak gerekiyor ki içeride kalsın. İkinci kısım ise yaptığın işle ilgili, gelen kişi topluluğu bilmediği için istediği soruların cevabını bulabilmesi son derece önemli. En azından soru sorduğu zaman ulaşabileceği biri olursa kullanıcı içeride kalır. Mesela bir soru sordu ama muhatabı yok, bu kişinin orada vakit geçirmemesine neden olur.

Sen bir projeyi daha cazip bir hâle getirmek için nasıl bir yol izliyorsun, bunun için neler yapılması gerekiyor?

Yatırımcıların burada baktığı en büyük şey rakamlar. Bir yatırımcı ben buna para yatıracağım, bu bana ne zaman dönüş sağlayacak ve kaç kat artacak diye düşünüyor. Sen bunu yatırımcıya verilerle anlatmazsan yatırımcı seni arka plana atmaya başlıyor. Yaptığın proje ne kadar iyi olursa olsun fark etmez; yatırımcı için önemli olan rakamlar. Rakamlardan sonra ise bakılan şey takım, takımın potansiyeli, takımda bulunan insanların CV’leri oluyor. Aslında burada güven yine önemli bir hâle geliyor. Yatırımcı senin potansiyelin olduğunu görüyor ama pazarlama kısmında bulunacak kişileri, işi kimin yaptığını merak ediyor. Sonra senin yönetim kısmına bakıyor ve yönetimdeki isimlerin bilinirliğini kontrol ediyor. Oyun geliştiriyorsan oyunun dinamiklerine bakıyor ve ona göre yatırım yapıyor.

Mesela bir topluluk kurduğunuz zaman, projedeki toplulukta bulunan rakamlar da önemli. Normalde böyle projeler için çok fazla üye gerekiyor. Senin üye sayın 400 olursa yatırımcı sana üye sayın nasıl yetecek, nasıl büyüyeceksin diye soruyor. Başka bir proje gelip yapay büyüme ile 70 bin topluluk üyesi yaratıyor ve yönetici ona yöneliyor. Aradaki fark ise yapay/organik büyüme. Yatırımcılar bir süre sonra yapay/organik büyüme dengesine bakıyor. Senin topluluğun ne kadar fazla olursa olsun etkileşimin az ise yavaş yavaş para kaybettireceksin, ama insanlar bunu fark edemiyor. Yatırımcının karşısına geçip analitiksel olarak karşılığını verirsen, karşındaki bunu daha iyi anlamaya başlar.

Şu an üzerinde çalıştığın bir proje var mı? Kendine gelecek için nasıl bir yol çizdin?

Şu an üzerinde çalıştığım 4-5 projem bulunuyor. Bu aydan sonra yaklaşık on projeye erişeceğiz gibi duruyor. Bu projelerin çoğu NFT, Blockchain, yeni finans teknolojileri vb. gibi projeler. İlerleyen zamanlarda kendimi geliştirip Web 3 ekosisteminde iyi yerlere gelmeyi planlıyorum. Hedefim bu sektörde ilerleyip, kendimi daha güvenli biri yapıp, ileride işin yatırımcı ayağına geçmek.

Son olarak bu sektöre girmeyi düşünen, bu sektörle ilgilenen insanlar için önerin var mı? Okumaları gereken bir kaynak, dinlemeleri gereken bir podcast olabilir.

Herhangi bir podcast veya kaynak insana her zaman çok şey öğretmeyebilir. Fakat önerim bu sektör içinde okudukları ve dinlediklerinin doğruluklarından emin olsunlar. Denetlemekten korkmasınlar, herhangi bir projeye girmek istiyorlarsa girsinler ama araştırsınlar. Kendi yaptıkları işleri denetlesinler ve bunlardan ders çıkarsınlar.

Bizimle olduğun için teşekkürler Okan. Sektörü de, blockchain ekosistemini de çok güzel anlattın.

Okan Agur Anlatıyor: Merkeziyetsiz Sistem Web3 yazısı ilk önce Context Dergi üzerinde ortaya çıktı.